ସମସ୍ତେ ଯେପରିକି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶରଥ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେପରିକି ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଦଶରଥ ରାଜମହଳର ଛାତରେ ଦଢ଼ି ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ସାହସ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବରାଜଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ଆସୁଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ ହାତୀ ପରି ଚଳିତ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ମନୋହର ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରୂପ, କୁଳୀନତା ଓ ଗୁଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା; ତିନି ତାପିତ ଜନମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷାର ଭୂମିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ରାମ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାରମ୍ବାର ଦୃଷ୍ଟି ହଟାଇପାରୁନଥିଲେ। ଏବେ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତରେଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଜୋଡ଼ି ହାତରେ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଘବ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ଏହି ରାଜମହଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କଲେ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ। ରାଘବ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜମହଳକୁ ଚଢ଼ି, ଜୋଡ଼ି ହାତରେ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି ରାମ ପିତାଙ୍କ ପାଦେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଦଶରଥ— ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣି, ତାଙ୍କର ଜୋଡ଼ି ହାତ ଧରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେଲେ। ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ସେ ଶୋଭାମୟ, ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଖାଇଲେ; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ଉପରେ ବସି ରାଘବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜସ୍ୱିତା ଦ୍ୱାରା, ଯେପରିକି ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେ ମଣ୍ଡପକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ। ଶରତ ଆକାଶ ଯେପରିକି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେହିପରି ସେ ମଣ୍ଡପ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଦଶରଥ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେ ନିଜକୁ ଏମିତି ଅଳଙ୍କୃତ ବୋଧ କଲେ, ଯେପରିକି ନିର୍ମଳ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହିପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତା ନିଜ ଆସନରେ ବସିଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ, ଯେପରିକି କଶ୍ୟପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହନ୍ତି: "ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଧାନ ରାନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛ; ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମୋର ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ।" "ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତୁମ ନିଜ ଗୁଣରେ ଏହି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟ ଜିତ କରିଛ।" "ଏହିପରି ତୁମେ ପୂଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବ; କାରଣ ଜନ୍ମରୁ ଓ ଆଚରଣରୁ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।" "ତଥାପି, ମୋର ପ୍ରେମରୁ, ମୁଁ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କିଛି କହିବି: ସଦା ନମ୍ରତା ରଖିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବଶରେ ରଖିବା।" "କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୋଷକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଦୁଇଁ ଠାରେ ଉଚିତ ଆଚରଣ କର।" "ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଜନମାନଙ୍କୁ ଜିତ; ଭଣ୍ଡାର ଓ ଶସ୍ତ୍ରାଗାରରେ ବିପୁଳ ସଂଗ୍ରହ କର।" "ଯେ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ଏମିତି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରିକି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।" "ସେହିପରି, ପୁଅ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କର ଓ ଏଭଳି ଆଚରଣ କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମିତ୍ରମାନେ— ତ୍ୱରିତ ଭାବେ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ। ତା'ପରେ କୌସଲ୍ୟା ଧନ, ଗାଈ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀ କୌସଲ୍ୟା ଏହି ଉପହାର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାଘବ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଜନସମୂହର ସମ୍ମାନ ପାଇ ନିଜ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେହି ନାଗରିକମାନେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଯେପରିକି ବଡ଼ ଲାଭ ମିଳିଛି। ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଲୋକମାନେ ଯିବା ପରେ, ଦଶରଥ ପୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ବିମର୍ଶ କଲେ; ଚିନ୍ତାବିମର୍ଶ କରି ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ଦଶରଥ କହିଲେ, "ଆସନ୍ତାକାଲି ଶୁଭ ପୂଷ୍ୟ ଦିନ; ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋର ପୁଅ ରାମ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମଦଳ ପରି, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ।" ଏହାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ପୁଣି ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣ।" ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ; ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଅଳ୍ପ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭିତରକୁ ଆଣି, ରାମ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହ।" ତେବେ ରଥଚାଳକ କହିଲେ, "ରାଜା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ଯିବା ନା ଯିବା ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ରାଜମହଳକୁ ଚଲିଗଲେ। ରାମ ଆସିଛନ୍ତି ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ମନେ ସେଠାରେ ଆଣିଲେ। ପିତାଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାମ ଦୂରରୁ ଦେଖି ଜୋଡ଼ି ହାତରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଆସନ ଦେଲେ ଓ ପୁଣି କଥା କହିଲେ। "ରାମ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କରିଛି; ଶତାଧିକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ କରିଛି।" "ଆଜି, ଓତିଶୟ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛ; ମୁଁ ଦେଇଛି, ଶିଖିଛି, ଆବଶ୍ୟକ ସବୁ ଲାଭ କରିଛି।" "ବୀର, ମୁଁ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିଛି; ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ପୁରୋହିତ ଓ ନିଜ ପ୍ରତି ଋଣ ଶେଷ କରିଛି।" "ତୁମ ପାଇଁ ମୋର କିଛି ବାକି ନାହିଁ, କେବଳ ତୁମର ଅଭିଷେକ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ।