ରାମାୟଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଘଟଣାକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଏଭଳି କୁହିଯାଏ— ରାଜମହଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଏବଂ ଦେବାଳୟ ଓ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ନେଇଁଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଯୋଗ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଅଲଗା ଭାବେ ବସିଲେ। ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର, ଚମଡ଼ାର ବେଲ୍ଟ ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଶାକରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପରାକ୍ରମୀ ମାନ୍ୟବାନେ ରାଜସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସେଇ ଦୁଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ସେମାନେ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଦଶରଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।” ରାଜା ଦଶରଥ ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ ତିନି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି ଚଳିଗଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଚକ୍ରରଥରେ ବସାଇ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିଲେ। ରାମ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର ଏକାଠି ବସିଥିବାବେଳେ, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ, ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସମସ୍ତେ ଦଶରଥଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶରଥ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ। ମହଳର ଚଉଁକ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଆସୁଛନ୍ତି—ଯିଏ ନାମ, ପ୍ରତାପ ଓ କିର୍ତ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବଳଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ ହସ୍ତୀ ପରି ଚଳା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମୁହଁ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଉତ୍କର୍ଷ ଓ ଗୁଣ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକର ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ମୁଗ୍ଧ ହୁଏ, ଯେପରି ତାପିତ ପୃଥିବୀକୁ ବର୍ଷା ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ରାମ ଆସୁଥିବା ସମୟରେ ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରୁ ଉତରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ହାତ ଜୋଡ଼ି ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରଘୁବଂଶର ଗୌରବ ଏହି ରାମ ମହଳକୁ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କରି ଆସିଲେ। ରାମ ଶୀଘ୍ର ମହଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଶରଥଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଏପରି ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ହାତ ଧରି ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସିବାକୁ ଦେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ରାମ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସିଲେ, ଦୀପ୍ତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତ ସଭା ମଧ୍ୟ ଚମକିଉଠିଲା। ସୂର୍ୟ ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଉଦୟମାନ ହେଉଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦିଏ, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଭା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ଶରତ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସଭା ଚମକିଉଠିଲା। ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଶରଥ ରାଜା ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ। ନିଜକୁ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଦେଖିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରି, ସେଇ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଧାନ ରାନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁତ୍ର। ରାମ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ନିଜ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କ ହୃଦୟ ଜିତିଛ। ଏହିପରି ଦୟାଳୁ ଓ ଶିଳ୍ପୀ ଭାବରେ ପୂଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ ତୁମେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ପ୍ରକୃତିରେ ଓ ବ୍ୟବହାରରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ତଥାପି, ମୁଁ ପିତୃସ୍ନେହରୁ କିଛି ଉପଦେଶ ଦେଉଛି—ସଦା ନମ୍ରତା ଧାରଣ କର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖ। ଆସକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧର ଦୋଷ ଛାଡ଼, ଗୋପନ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଦୁଇଁ ଠାରେ ଉଚିତ ଆଚରଣ କର। ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମନ ଜିତ, ଭଣ୍ଡାର ଓ ଅସ୍ତ୍ରାଗାର ଭରି ରଖ। ଯେ ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେଠି ମିତ୍ରମାନେ ଅମୃତ ପାଇଥିବା ଦେବତାମାନେ ପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ, ପୁତ୍ର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏହି ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କର।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲି ଖୁସି ଖୁସି କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି ସୁସମ୍ବାଦ ଦେଲେ। କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନୋ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ବଣ୍ଟନ କଲେ। ରାମ, ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଚମତ୍କାର ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ। ନଗରବାସୀ ଏହି ଖୁସି ଖବର ଶୁଣି, ମହାପୁରସ୍କାର ଲାଗିଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କଲେ। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଲୋକମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ପୁନିଥରେ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ—“ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ, ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋ ପଦ୍ମପତ୍ରନୟନ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବ।” ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ଦଶରଥ ରାଜା ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଏଉଁ, ରାମଙ୍କୁ ପୁନି ଏଠାକୁ ନେଇଆ।” ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ରାମଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆସିଲା। ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାମ ପଚାରିଲେ, “ମୋ ଆସିବାର କାରଣ ପ୍ରସ୍ତାବନା କର।