ଏହି ଦିନଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ରାଜଧାନୀରେ ଉତ୍ସବ ମାନାଉଥିବା ପରିଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାଜପଥରେ ପତାକା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା, ରାସ୍ତାକୁ ଜଳ ଛିଟି ଶୁଭ୍ର କରାଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷକମାନେ ଏବଂ ରାଜନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଅଳଂକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡପରେ ଏବଂ ଦେବତା ମନ୍ଦିରମାନେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉପହାର ନେଇ ଲୋକମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ମାଳା ଧାରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର ଓ ଚମଡ଼ାର ବେଲ୍ଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ଓ ଶସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜିତ ବୀରମାନେ ମହାରାଜ ଶଭାଗୃହରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଇ ସୂଚନା ଦେଲେ— "ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।" ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପୂରଣ ହେବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସଂଯମୀ ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ନେଇଆସ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି ରଥ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଚାଲକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ନେଇ ଆସିଲେ। ଦୁହେଁ ଏକାଠି ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଟବୀ ଏବଂ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶରଥ ରାଜା ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ରାଜମହଳର ଚାଲନ୍ତି ମଞ୍ଚରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ ହାତୀ ଭଳି ଚାଲୁଥିବା ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ରୂପ, ଉତ୍ସାହ ଓ ଗୁଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ତିନିଏ ତ ଉତ୍ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ବର୍ଷା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ରାମ ଆସିଥିବା ବେଳେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତୃପ୍ତିପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତାରିଲେ। ହାତ ଜୋଡି ସୁମନ୍ତ୍ର ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଏହି ମହାଲକୁ କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ। ରାମ ଶୀଘ୍ର ଚଳି ରାଜମହଳରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ହାତ ଜୋଡି ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ରାମ ହାତ ଜୋଡି ତଳେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆତ୍ମିୟ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଲେ। ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିବାକୁ କହିଲେ, ରାମ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନିଜ ତେଜରେ, ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ସେ ଶଭାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ। ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେହିପରି ସେଇ ଶଭା ଚମକୁଥିଲା। ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଦେଖି ରାଜା ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ତିନି ନିଜକୁ ଏକ ନିର୍ମଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଥିବା ଭଳି ଅନୁଭବ କଲେ। ତା'ପରେ ସେ, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ପିତା, ନିଜ ପୁଅ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ— "ହେ ରାମ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଧାନ ରାନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ। ତୁମେ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଭଲପାଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ତୁମର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦେଖି, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟାଧିକାରୀ ରୂପେ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ। ତୁମେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଧର୍ମିକ।" "ତଥାପି, ମୋର ପ୍ରେମ ବଶତଃ ଏକ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି: ସଦା ବିନୟ ଧାରଣ କର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କର। କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୋଷ ଛାଡ଼, ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ, ଦୁଇଁଠି ନିତି ରଖ। ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସମସ୍ତ ଜନତାଙ୍କୁ ଜିତ କର, ଧନଭଣ୍ଡାର ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶାଳା ଭରି ରଖ। ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜା ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧା, ସେଉଁଠି ମିତ୍ରମାନେ ଅମୃତ ପାଇଥିବା ଦେବତାମାନେ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୋ ପୁଅ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କର ଏବଂ ଏହି ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କର।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମିତ୍ରମାନେ ଶୀଘ୍ର କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ। ତା'ପରେ କୌଶଳ୍ୟା, ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱଜନମାନେ ଓ ପ୍ରିୟଜନମାନେ ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ତା'ପରେ ରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି ନିଜ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ନାଗରିକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମହା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏକ ବଡ଼ ଲାଭ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା ଓ ଦେବପୂଜା କଲେ। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଲୋକମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପୁନଃ ଉପଦେଶ କଲେ। ଅନେକ ଚିନ୍ତା-ବିମର୍ଶ ପରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ: "ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରର ଶୁଭ ଦିନ ଅଟୁଟ; ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋର ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ରୂପେ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ।" ଏହିଭଳି ଘୋଷଣା କରି, ରାଜା ଦଶରଥ ଗୃହାନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଚାରିଅଁ ଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ପୁନି ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସ।" ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ, ଏହା ଶୁଣି ରାମଙ୍କ ମନରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ କୁହ।