ଏବେ ଆପଣ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗାର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ରାଜା ଦଶରଥ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଞ୍ଜଳି ମନ୍ଦାର ପ୍ରଭା ଭଳି ମିଶିଥିବା ହାତ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ମନୋହର ଏବଂ ଉପକୃତିକର ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିଲା ଏବଂ ଶକ୍ତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଭୂତି ହେଲା, କାରଣ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ଯାହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ଫୁଲର ଉପବନରେ ଭରି ଯାଇଛି; ଏବେ ରାମଙ୍କର ରାଜସ୍ୟ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯିବା ଦରକାର। ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଚାଲିଗଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତାପରେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ, କହିଲେ: “ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ ଆପଣ ଆଜି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବେ।” ରାଜାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁମାନେ ନମ୍ରତାରେ ଅଞ୍ଜଳି ହାତ ଦେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—ସୁନା, ମଣି, ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ, ଉପହାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ। ଧଳା ମାଳା, ଭଜା ଧାନ, ମଧୁ ଏବଂ ଘି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ଅପିନହିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ରଥ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ। ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ସଜାଇବାକୁ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତୀ, ଦୁଇଟି ଚାମର, ଧଳା ଛତା ଏବଂ ପତାକା ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ। ଶତ ଶତ ହିରାଏ ଭରିଥିବା ପାଣିର ଘଡ଼, ସୁନା ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦ, ଏବଂ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚମଡ଼ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ। ଏବଂ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ; ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରଭାତେ ରାଜାଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ। ରାଜମହଳର ଗେଟ୍ ଏବଂ ସହରର ଦ୍ଵାରଗୁଡ଼ିକୁ ଚନ୍ଦନର ମାଳା ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପ ଦ୍ବାରା ସଜାଇବାକୁ। ଶତ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ମାତ୍ରାରେ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ପୋଷ୍ଟିକ ଖାଦ୍ୟ, ଦହି ଏବଂ ଦୁଧ ଭାଣ୍ଡ ଦେଇ, ଯେତେ ଚାହିଁବେ ତେତେ ଦିଆଯିବାକୁ। ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦରିତ ହେବା ପରେ, ଘି, ଦହି, ଭଜା ଧାନ ଏବଂ ଅଧିକ ଉପହାର ଆଗାମି ସକାଳେ ଦେଇବାକୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେବେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ। ପତାକା ଲଗାଇବାକୁ, ରାଜପଥ ଜଳ ଦେଇ ଭିଜାଇବାକୁ; ଦ୍ଵାରପାଳ ଏବଂ ରାଜମହଳର ନାୟିକାମାନେ ଭଲ ଭଲ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହେବେ। ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଉପହାର ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜମହଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ଵାର ଏବଂ ଦେବଳୟ, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ। ମାଳା ଧାରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏକାଏକା ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିବେ; ଦୀର୍ଘ କଟାରି ଏବଂ ଚମଡ଼ ମେଖ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସଜିଥିବା, ଶୋଭାର୍ଥ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ। ବିର ପୁରୁଷମାନେ ବଡ଼ ରାଜସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ; ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତ୍ରୁଟିହୀନ ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କାମଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଏବଂ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗିଁ, “ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି,” ବୋଲି କହିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଅନୁସାରେ କାମ ହେବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଗଲେ; ତାପରେ ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସଂଯମୀ ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣିବା।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଚାଲିଗଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥରେ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିଲେ, ରଥଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦୁଇଜଣେ ବସିବା ସମୟରେ, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିବା ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ସେବା କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାଜମହଳର ତରସାରେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶୌର୍ୟରେ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ, ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାମ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ ହାତୀ ପରି ଚାଲିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଜଳ ଦେଇ ଭୂମିକୁ ଶିତଳ କରିଥିବା ବର୍ଷା ପରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ରାମ ଆସୁଥିବା ସମୟରେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଏକାନ୍ତ ତୃପ୍ତି ନପାଇଥିଲେ; ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ଅଞ୍ଜଳି ହାତ ଦେଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ; ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଜମହଳକୁ ଯାଇ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ; ଅଞ୍ଜଳି ହାତ ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ରାମ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପାଦେ ନମସ୍କାର କଲେ; ତାଙ୍କୁ ନମିଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣି, ଅଞ୍ଜଳି ହାତ ଧରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଏବଂ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଲେ। ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେଖାଇଲେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଆସନ ପାଇଁ ରାଘବ ଚମକୁଥିଲେ। ନିଜ ଚମକ ଦ୍ୱାରା, ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶୁଭ୍ର, ସେ ଏହି ସଭାକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ, ସଭା ଚମକିଉଠିଲା। ଶରତ ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିବା ପରି, ସଭା ଚମକୁଥିଲା; ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।