ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟର ଜନମାନସ, ଭିତର ଓ ବାହାର, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶା ଏହିଥିରେ ଥିଲା ଯେ, ରାମ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଉନ୍ତୁ। ନାଗରିକମାନେ ମାନସିକ ଏକାଗ୍ରତା ସହ ନିତ୍ୟ ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ—ବୃଦ୍ଧ, ଯୁବତୀ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରଣ ହେଉ, ଏହି ଉପରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶା ଏବଂ ଭକ୍ତି ଥିଲା। ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ—ହେ ରାଜା, ଆମେ ଏହି ନୀଳ କମଳ ଦଳ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପଦବୀରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତିନି ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର। ହେ ଦାନବୀର, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଦେବତା ସଦୃଶ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଆଶା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ମଧ୍ୟରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାଜା ଦଶରଥ, ନାଗରିକମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ଉପକୃତିକର କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୋର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, କାରଣ ଆପଣମାନେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି।" ଏହି ସମୟରେ ଶୁଭ୍ର ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଥିଲା, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପୂଷ୍ପିତ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭରିଥିଲା। ରାଜା ଦଶରଥ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ଏବେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର।" ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେବା ସହିତ ଜନସାଧାରଣ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ମହାଧ୍ୱନି ହେଲା। ଏହି ଧ୍ୱନି ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦରକାର, ସେସବୁ ତୁମେ ନିୟମିତ କର।" ବସିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଧିବତ୍ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ଆଦେଶ କଲେ—ସୁନା, ମଣିମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର, ଔଷଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଆଣିବାକୁ। ଧଳା ମାଳା, ଭୁନା ଚାଉଳ, ମଧୁ, ଘୃତ, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର, ରଥ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଳ ବାହିନୀ, ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତୀ, ଚାମରା, ଧଳା ଛତା, ପତାକା ତିଆରି କରିବା ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଶତ ଶତ ସୁନାର କଳଶ, ସୁନାର ସିଂଗ ଥିବା ବଳଦ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘମାନ୍ଦା ଚର୍ମ ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ଯେଉଁଯେଉଁ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେସବୁ ଉଷାରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ହେଲା। ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଓ ସମଗ୍ର ନଗରକୁ ଚନ୍ଦନ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପରେ ସୁଶୋଭିତ କରିବାକୁ, ଶତ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଦହି, ଦୁଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ, ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଘୃତ, ଦହି, ଭୁନା ଚାଉଳ ଓ ବହୁ ଉପହାର ଦିଆଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯିଲା। ପ୍ରଭାତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସହିତ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ କୁହାଯିଲା। ପତାକା ଲଗାଯିବ, ରାଜପଥ ଜଳ ଛିଟାଯିବ, ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ରାଜନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେବେ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉପହାର ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡପ ଓ ଦେବାଳୟ, ପୂଜାସ୍ଥଳୀରେ ଥିବେ। ମାଳା ଧାରଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ରଖାଯିବେ, ଦୀର୍ଘ ତାଲୱାର, ଚମଡ଼ା ବେଲ୍ଟ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଶୋଭାମାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବେ। ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମହାସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ କାମ ଶେଷ କରି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ—"ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଛି।" ଏହାର ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପାଦନ ଦେଖି ରାଜା ଦଶରଥ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସମ୍ୟମୀ ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ରଥରେ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ଦୁହେଁ ବସିଥିବାବେଳେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର, ପୂର୍ବ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରିକି ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶରଥ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ। ଦଶରଥ ରାଜମହଳର ଛାତରେ ଦଢ଼ି ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଆସୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଜଗତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ ହାତୀ ପରି ଚାଲିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା—ଯେପରି ତପ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ବର୍ଷା ଖୁସି କରେ। ରାମ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଥାକିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତାରିଲେ। ରାମଙ୍କ ପଛରେ ହାତ ଜୋଡି ସୁମନ୍ତ୍ର ଚଲିଲେ। ରାଘବ ରାଜମହଳରେ ଯାଇ କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ। ରାଘବ ତ୍ୱରିତ ଚଳି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ। ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି ବାପାଙ୍କ ପାଦେ ନମିଲେ। ଏଭଳି ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିଜ କାଠିଏ ଆକର୍ଷିତ କଲେ, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ ଓ ମଣିମାଳା ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଲେ। ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିବାକୁ କହିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସି ରାଘବ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତରୁ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ସମଗ୍ର ସଭାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।