ଏହି ଉତ୍କଳ ରାମାୟଣର ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ଦେବତା, ଅସୁର, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ରାମ ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ଏକ ଶୂରବୀର; ତାଙ୍କୁ ନଗର ଓ ଜନପଦର ଲୋକମାନେ, ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହାର ଲୋକମାନେ ଆଶା କରିଥିଲେ। ସ୍ତ୍ରୀ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ—ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆମର ପ୍ରାର୍ଥନା ଫଳିଯାଉ। ସମସ୍ତ ଚାହାଁଥିଲେ—ରାମ, ନୀଳପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଗୋରା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ରାଜ୍ୟ ରାଜ୍ୟାଧିପତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ରାଜପୁତ୍ର ଭାବରେ ଅଭିଷେକ ହେଉନ୍ତୁ। ଭଗ୍ୟଦାତା ରାଜା, ଆପଣ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ସଦୃଶ ତାଙ୍କୁ, ଯେ ନିତିମୂଳ୍ୟ ଓ ଲୋକମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ, ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ—ଏହା ଆମର ସମସ୍ତଙ୍କର ଶୁଭକାମନା। ଏହି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ମହାର୍ଷି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାଜା ଦଶରଥ, ଲୋକମାନଙ୍କର କମଳପତ୍ର ସଦୃଶ ଜୋଡି ହାତ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପକୃତ ଓ ମନୋହର ବାକ୍ୟ କହିଲେ: “ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି; ମନ୍ଦିର ଓ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡିକ ଫୁଲିଉଠିଛି। ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ରାଜାଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚ କରିଲେ; ଏହି କୋଳାହଳ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ପ୍ରଧାନ ଋଷି ଵସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦରକାର—” “ଆଜି, ମହାମନ୍ୟ, ଆପଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।” ରାଜାଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଵସିଷ୍ଠ ଋଷି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ଦୂତମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—ସୋନା, ମଣିମାଣିକ ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ, ଉପହାର, ଔଷଧୀ ଆଣନ୍ତୁ। ଧଳା ମାଳା, ଭୁଜା ଚିନ୍ତା, ମଧ ଓ ଘି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ନୂତନ ପୋଷାକ, ଏକ ରଥ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଆଣନ୍ତୁ। ଚାରି ରାଜ୍ୟର ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନିତ ହାତୀ, ଚାମର, ଧଳା ଛତା ଓ ଧ୍ୱଜ ଆଣନ୍ତୁ। ଏକ ଶତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ଆଣନ୍ତୁ। ଆଉ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ, ସବୁ ଯୋଗାଉ; ପ୍ରଭାତେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜମହଳ ଓ ନଗରର ଦ୍ୱାର ସବୁ ଚନ୍ଦନ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଉ। ଶତ-ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦହି, ଦୁଧ ଭିତରେ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉ; ଘି, ଦହି, ଭୁଜା ଚିନ୍ତା ଓ ବ୍ୟପକ ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ପ୍ରଭାତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଉ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ। ଧ୍ୱଜ ସଜାଯିବ; ରାଜପଥ ସିଂଚିତ ହେଉ; ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ରାଜମହଳର ନାୟିକାମାନେ ଶୋଭା ପାଇଉ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉପହାର ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାକାର ଓ ମନ୍ଦିର ଶ୍ରୀନ୍ଗୁଡିକରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ। ମାଳା ଧାରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ଥିବେ; ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର, ଚମଡ଼ ମେଖଲା, ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୋଭା ପାଇଥିବା ଯୋଧାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ। ଶୂରବୀରମାନେ ମହାରାଜ ଶଭାଘରକୁ ଯିବେ। ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ—“ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି।” ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦର ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସଂଯମୀ ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଆସ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥରେ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିଲେ; ଦୁଇଜଣେ ଏକାସାଥି ରହି, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବା ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶରଥ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁତମାନେ ଘେରିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାଜମହଳର ରଂଗ ତଳରେ ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଆସୁଛନ୍ତି, ଯେ ଶୂରତାରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବର ରାଜା ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗଜରାଜ ଭଳି ଚାଲିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଭଳି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶୋଭା, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ମାନବମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା; ରାମ ତାପିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଏପରି ରାମ ଆସୁଥିବା ସମୟରେ, ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଆପଣାର ଆଖି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତ୍ତରାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ହାତ ଜୋଡି, ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ; ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଜମହଳକୁ ଯାଇଲେ, କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାମ ଶୀଘ୍ର ରାଜମହଳରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ; ହାତ ଜୋଡି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ବନ୍ଦନା କଲେ। ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ରାମ ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇଲେ; ଏପରି ନମିଥିବା ରାମକୁ ଦେଖି, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣି, ହାତ ଧରିଲେ। ସେ ରାମକୁ ମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଲେ। ଦଶରଥ ରାମକୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିବାକୁ ଦିଲେ; ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଏହି ଆସନରେ ବସି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।