ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଚାହେଲେ ତିନି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ; ତେଣୁ ଏ ଭୂମି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ? ତାଙ୍କ ରୋଷ ଓ କୃପା କେବେ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ, ସେ ଦୂର୍ବଳ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ମନ ଖୁସି ହୁଏ, ଅନ୍ନ ଦେବାରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାନ୍ତି। ରାମ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସୂର୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକି ଉଠିଛନ୍ତି। ଏ ଭୂମି ନିଜେ ଏପରି ଗୁଣବତୀ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ରାମଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେ ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଭଳି ରକ୍ଷକ। "ବାଳକ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏପରି ଗୁଣବତୀ ପୁଅ ମିଳିଛି; ଏହି ରାଘବ ତୁମର, ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମରୀଚା ଭଳି ପୁଅର ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟର ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରିଥିଲେ। ଜନାନୀ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ସକାଳ ସଂଧ୍ୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହେଉ। "ଅମ୍ବୁଜ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଉପକ୍ରମିତ ହେଉ, ଏହି ଆଶା ରଖିଛୁ।" "ବରଦାତା, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ଭଳି ଏହି ଗୁଣବତୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା ପୁଅକୁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର, ଆମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।" ଏପରି ଉତ୍ସବ ମନ୍ଦିରେ, ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାଜା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଯୋଗ ହାତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶୁଭ ଓ ଉପକୃତିକର ଉକ୍ତି କହିଲେ: "ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ, ମୋ ଶକ୍ତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ।" "ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ମଂଗଳ ଓ ଫୁଲରେ ମଣ୍ଡିତ ଉଦ୍ୟାନ; ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର।" ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ସମାପ୍ତ ହେଲା ପରେ, ଲୋକମାନେ ବଡ ଶୋର କରିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ କ୍ରମେ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତାପରେ ରାଜା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: "ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ, ତୁମେ ଆଜି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ।" ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଦଣ୍ଡଯୋଗରେ ଦଣ୍ଡିତ ଥିବାମାନେ ପାଖରେ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣି, ଉପହାର, ଔଷଧି ଆଣିବାକୁ ଆଞ୍ଜଳି କଲେ। ଧଳା ମାଳା, ଚିଁଚିଁ ଧାନ, ମଧୁ ଓ ଘି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ, ଅପରିହିତ ବସ୍ତ୍ର, ରଥ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ଚାରିପ୍ରକାର ଶେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନିତ ହାତୀ, ଚାମର, ଧଳା ଛତା, ପତାକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆଞ୍ଜଳି କଲେ। ଶତ ଗୋଲାପ ଘଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଙ୍କ ଦେଉଥିବା ବଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ନଗର ଦ୍ୱାର ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ମାଳା ଓ ଧୂପରେ ସଜାଇବାକୁ କହିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ତ୍ତା, ଦହି ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ଶତାଧିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆହୁରି ମିଳିବା ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆଞ୍ଜଳି କଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ପରେ, ଘି, ଦହି, ଚିଁଚିଁ ଧାନ ଓ ବହୁତ ଉପହାର ଦେବାକୁ କହିଲେ। ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାପରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ପତାକା ଲଗାଇବା, ରାଜପଥ ଚିଁଚିଁ ଧାନ ଦେଇ ଶୁଭ କରିବା, ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ନାୟିକାମାନେ ଶୋଭିତ ହେବାକୁ କହିଲେ। ଭୋଜନ ଓ ଉପହାର ନେଇଥିବାମାନେ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିସର ଓ ଦେବଳୟ-ମନ୍ଦିରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ କହିଲେ। ମାଳା ଧାରଣ କରିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଥିବେ; ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର, ଚମଡ଼ା ମେଖଳା ଧାରଣ କରି, ଶସ୍ତ୍ର-ସଜ୍ଜିତ ଓ ଶୋଭିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ। ପ୍ରତାପି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବଡ ରାଜସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାମ ହେଲା, ରାଜାଙ୍କୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦେଇ, "ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା," ବୋଲି କହିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ତାପରେ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାମକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇ ଆସ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ଆଞ୍ଜଳି କରି, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ରାମଙ୍କୁ ରଥରେ ନେଇ ଆସିଲେ। ରଥରେ ବସି, ରାମ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ, ଓ ପ୍ରବାଳ ମାଲିନ୍ଦ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବାମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଭଳି ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରାଜା ରୃଷି ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକି ଉଠିଥିଲେ। ରାଜପ୍ରାସାଦର ତରସ୍ତରେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ, ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ଭଳି ପ୍ରତାପୀ, ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ରାମ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଭିମାନୀ ହାତୀ ଭଳି ଚାଲି, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଭଳି ମୁହଁ ଚମକୁଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ମନ ଲଗିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସୂନ୍ଦର୍ୟ, ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମ ଓ ଗୁଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ତାପିତ ଜନମାନେ ପାଇଁ ବର୍ଷା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ରାମ ଆସୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଏକାଉଥିବା ନାହିଁ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବକୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତ୍ତର କରାଇଲେ।