ଶୁଭ ପବନ ବହିଲା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶିତଳତା ଭରିଦେଲା ପୃଥିବୀକୁ; ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଏହି ବର୍ଷା ଏକ ବିପୁଳ ଧାରା ପରି ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଲା। ଏହି ମହା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶତଶଃ ତୁରୀ ଧ୍ୱନି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ଭୀଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀରାମ ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ସରୟୂ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ତେବେ, ଆକାଶରୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଆସ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ! ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ହେ ରଘୁନାଥ। ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତୁମ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଅନୁଭବ କର; ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ, ଚିରଂଜୀବୀ, ପ୍ରଭାମୟ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପ ଚାହଁ, ତାହାକୁ ଅନୁଭବ କର। ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିୟନ୍ତା, ତୁମକୁ ତୁମ ଦୂର୍ଦ୍ଦର୍ଶୀ ମାୟା, ତୁମ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଅନୁଗତା ଭାର୍ଯ୍ୟା ବ୍ୟତୀତ କେହି ଜାଣିପାରେନାହିଁ। ତୁମେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତର ସାର। ହେ ପ୍ରଭାମୟ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଚାହଁ, ସେଉଁଥିରେ ପ୍ରବେଶ କର।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଏବଂ ଗୁଭୀର ଚିନ୍ତନ କରି, ମହାମତୀ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ନିଜ ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ତୁମ ପୂର୍ବତନ ପତ୍ନୀ ଚକିତ ହେଲେ। ପରେ, ଦେବତାମାନେ, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ ଗଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ସେମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିଷ୍ଣୁରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଋଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତ, ଆନନ୍ଦିତ, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ; ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ନବ ନବ ଧ୍ୱନି କରି କହିଲେ, "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!"। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଧୃଡ଼ଚିତ୍ତ, ଏହି ଅନେକ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଲୋକ ଦିଅ। ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସ୍ନେହପାତ୍ର, ଏବଂ ନିଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ଶିକ୍ଷକ ଓ ସ୍ୱାମୀ, କହିଲେ: "ଏହି ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ସାନ୍ତାନିକ ନାମକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏବଂ ଯେଉଁ ଜୀବ, ଜନ୍ତୁ ହେଉ ବା ମନୁଷ୍ୟ, ଭକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଭାବି ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବେ, ସେମାନେ ସେହି ବଂଶରେ ରହିବେ। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ତଳେ ବସିବେ।" ବନରାଜ, ଭଲୁଆ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଜାତିକୁ ଫେରିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସୁଗ୍ରୀବ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ନଦୀକୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ସରୟୂ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମାନବ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ପଶୁ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶତଶଃ ଜୀବ ମଧ୍ୟ, ସରୟୂ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସରୟୂ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଭଲୁଆ, ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଜଗତର ଶିକ୍ଷକ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଦେବମାନେ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏହି ଏକଶତ ଦଶମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ଏହା ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପ୍ରଥମ କାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଅନ୍ତିମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମୂଳ ଅମର କୃତି ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏଠାରେ ଶେଷ ପାଉଛି। ଏପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଏହି ଚରାଚର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏପରେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦିବ୍ୟ ରାମାୟଣ କଥାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣନ୍ତି। ଏହି କଥା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶୁଭ ଓ ପାପ ନାଶକ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପିତୃକ୍ରିୟାରେ ବେଦ ସମାନ ମାନି ପାଠ କରାଇବା ଉଚିତ। ନିଷ୍ପୁତ୍ର ଲୋକ ପୁତ୍ର, ଦରିଦ୍ର ଧନ ପାଉଥାଏ; ଏହି ଗାଥାର ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପାଠ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଗାଥା ପାଠକୁ ବସ୍ତ୍ର, ଗାଈ ଓ ସୁନା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ପାଠକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଜୀବନଦାୟି ରାମାୟଣ ଯେଉଁ ଲୋକ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଓ ମରଣ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅନେକ ବର୍ଷ ଶୂନ୍ୟ ଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟା ମଧ୍ୟ, ରଷଭ ନାମକ ରାଜା ପାଇଁ ପୁନଃ ଅବସ୍ଥାପିତ ହେବ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ, ତାହାର ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଅନୁଶଙ୍ଗିକ ଅଂଶ ସହିତ, ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରଚିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଗାଥାର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଦଶ ହଜାର ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ରାମାୟଣ ଶୁଣିଛି, ସେ ପ୍ରୟାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଇଥାଏ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯିଏ ସୁନା ଦାନ କରେ, ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ରାମାୟଣ ଶୁଣେ—ସେମାନେ ସମାନ ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ମୂଳ, ପ୍ରାଚୀନ କବିତା ବାଲ୍ମୀକି ରଚିତ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିତ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।