ରାମ, ମାନବ ସମୁଦାୟର ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ପଡନ୍ତି, ରାମ ତାହାରେ ଏକାନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପର୍ବପର୍ବାରେ ସେ ପିତା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ବଡମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖନ୍ତି। ରାମ ସଦା ହସି କଥା କହନ୍ତି, ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବେଦିତ, ସଠିକ୍ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହନ୍ତି, ଏବଂ ବିବାଦୀୟ ଭାଷାରେ କୌଣସି ରୁଚି ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତରରେ ସେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭୂରୁ ଓ ବଡ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଦେଇଥାଏ। ରାମ, ଯେଉଁଠି ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରେ, ସେ ସାହସ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ନିବେଦିତ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କେବେ ରାଗରେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ ନାହିଁ। ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନି ଲୋକକୁ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା ସଦା ଉଚିତ ଲୋକରେ ବ୍ୟବହାରିତ। ରାମ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କେବେ ରୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଧନ ଦେବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାନ୍ତି, ଧର୍ମ ଥିଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଚମକନ୍ତି। ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ଏହି ଗୁଣବତୀ ରାମକୁ ପୃଥିବୀ ନିଜେ ଆଶା କରିଥିଲେ, ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଭଳି। "ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣବତୀ ପୁତ୍ର ପାଇଛ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ରାଘବ ତୁମର, ପୁତ୍ର ଭଳି ଗୁଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମାରୀଚ ଭଳି।" ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ନଗର ଓ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମ ପାଇଁ ଆଶା କରନ୍ତି। ଜନନୀମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଯୁବତୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ସଂଧ୍ୟାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ରାମଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି; ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଦେବତା, ତୁମେ ଦୟା କରି ପୂରଣ କର। ଆମେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ରାଜକୁମାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଦୟାଳୁ ରାଜା, ଆମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ଦେବତାଙ୍କର ନାୟକ ଭଳି, ସମସ୍ତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତ ନିବେଦିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଶୁଣ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଗୌରବମୟ ରାମାୟଣର ଏୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗାର କଥା। ରାଜା, ସମସ୍ତଙ୍କର ପଦ୍ମ-ସଦୃଶ ଯୁକ୍ତ ହାତ ଗ୍ରହଣ କରି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ, ମୋର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜକୁମାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" "ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ଫୁଲିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ; ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।" ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ସହ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: "ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।" "ଆଜି, ବିଦ୍ୱଜନ, ଆପଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।" ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁକ୍ତ ହାତ ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ: ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଭେଟ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ଆଣିବାକୁ। ଧଳା ମାଳା, ଭୁଜା ଚିଁଡା, ମଧୁ ଓ ଘୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ, ଅପରିହିତ ପୋଷାକ, ଏକ ରଥ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଆଣିବାକୁ। ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତୀ, ଦୁଇ ଚାମର, ଧଳା ଛତା, ଓ ଧ୍ୱଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଶୁନା ଘଡ଼ା, ସୁନା ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦ, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘର ଚର୍ମ ଆଣିବାକୁ। ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ହେଉ, ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ; ଆଗାମି ସକାଳରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥାପନ କର। ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ସମସ୍ତ ନଗର ଦ୍ୱାର ସନ୍ଧୁର ମାଳା ଓ ଶୁଭ ଧୂପରେ ଶୋଭିତ କରାଯାଉ। ଉତ୍ତମ ଓ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ, ଦହି ଓ ଦୁଧ ସହିତ, ଶତ-ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ପରି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଘୀ, ଦହି, ଚିଁଡା ଓ ଅଧିକ ଭେଟ ଆଗାମି ସକାଳ ଦେବାକୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଉ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ। ଧ୍ୱଜ ଲଗାଯାଉ, ରାଜପଥ ଜଳ ଦେଇ ଶୁଭ କରାଯାଉ; ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ନାଟିମାନେ ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭେଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାର ଓ ଦେବସ୍ଥାନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ମାଳା ପହିଲା ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ଥିବା, ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର ଓ ଚମଡ଼ ବେଲ୍ଟ ଥିବା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଲୋକମାନେ ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି। ବିର ଲୋକମାନେ ମହାରାଜ ଶଭାଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପାଦନ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ: "ସବୁ ହୋଇଗଲା।" ରାଜା ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ରାମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନୁମତି ଦେଇ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ରାମକୁ ଏକ ରଥରେ ଆଣିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥଚାଳକ ଭଳି; ତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ରାମ ଦଶରଥ ରାଜାକୁ ଦେଖିଲେ। ଦିଗ୍ବାସୀ ରାଜାମାନେ—ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼-ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ—ସମସ୍ତ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।