ଏକ ଦିନ ଶିଶୁ ରାମଙ୍କୁ ମୁନିବର ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ରାମ, ଏହି ଜନସମୂହ ତୁମ୍ଭ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ବୁଝିବା ଚେଷ୍ଟା କର, ଏବଂ ଏମିତି କିଛି କରନିଅ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଦିଏ।” ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ରାମ ଉଠି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମତେ କହ।” ତାପରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଏକ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଯଦି ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି ଏମିତି ପ୍ରେମ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ରଖ, ତେବେ ଆମେ ଆମ ପୁଅମାନେ ଓ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ଧର୍ମମୟ ପଥରେ ତୁମ ସଙ୍ଗରେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଜଙ୍ଗଲ, ଅରଣ୍ୟ, ନଦୀ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବନାହାଁ, ତେବେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଅ। ଏହି ହେଉଛି ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ, ଏହି ହେଉଛି ଆମର ମହାନ ବର; ରାଜା, ଆମର ହୃଦୟ ତୁମ ପଛରେ ଚାଲିବାରେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ।” ରାମ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ଏହି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ।” ସେ ନିଜ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ସେହି ଦିନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ। ପୁନି, ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମେ କୋଶଳ ଓ ଉତ୍ତର ଦେଶରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଲେ। ଏହା ପରେ, ରାମ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଝିଅଁ ଉପରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୁନିପୁନି ଚୁମ୍ବନ କରିଲେ। ଦୁହେଁକୁ ହଜାର ହଜାର ରଥ, ଦଶ ହଜାର ହାଥୀ, ଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ନିଜ ନିଜ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଏପରି, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ରାଜଧାନୀରେ ବସାଇଦେଇ, ରାମ ଏବେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବା ପାଇଁ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ଏଭଳି ମହାପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ୧୦୭ତମ ସର୍ଗ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ମଧୁରାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ କଲେ ନାହିଁ। ତିନି ଦିନ ଓ ତିନି ରାତି ପରେ ସେମାନେ ମଧୁରାକୁ ପହଁଚି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖବର ଦେଲେ—ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବିଦାୟ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଓ ଜନମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଯିବା ଇଚ୍ଛା। ତେବେ ସେମାନେ କହିଲେ, “ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ କୁଶଙ୍କ ପାଇଁ କୁଶାବତୀ ନାମକ ନଗର ଏବଂ ଲବଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନାମକ ନଗର ସ୍ଥାପନା କରିଛନ୍ତି।” ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣୀତ ଭାଇ ଭରତ ଦେବଲୋକକୁ ଯିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ସମସ୍ତ ଖବର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦୂତମାନେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଓ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତ୍ୱରାଣ କରନ୍ତୁ!” ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ନିଜ ବଂଶର ଏହି ବିପଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଘଟିଥିବା କଥା ଓ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ନିଜ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ଦୁର୍ଗତି ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ। ତାପରେ ଶୂରବୀର ରାଜା ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ମଧୁରା ଓ ଶତ୍ରୁଘାତିଙ୍କୁ ବୈଦିଶା ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଲେ। ସେ ମଧୁରାର ସେନାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ସୁବାହୁଙ୍କୁ ମଧୁରା ଓ ଶତ୍ରୁଘାତିଙ୍କୁ ବୈଦିଶାରେ ବସାଇଦେଲେ। ପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମା ରାମ, ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁକୋମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅବିନାଶୀ ଋଷିମାନେ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହାତ ଜୋଡି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, “ହେ ରଘୁବଂଶ ଶିରୋମଣି, ମୁଁ ମୋ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଛି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଛି। ଏହି ବିଷୟରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ବା ଆଜ୍ଞା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ମୋତେ ନିଜ ପରି ମନିବେ।” ଏହି ଅଟୁଟ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶ ଶିରୋମଣି ରାମ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ ବନରାଜ, ଭାଲୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଡ଼ ଦଳରେ ଏଠାରେ ଆସି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ଏସି, ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପୂର୍ବରୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଦେବପୁତ୍ର, ଋଷିପୁତ୍ର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୁଣି ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବ, ତେବେ ମାନେ ଯମଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପାଇବା ସମାନ ହେବ।” ରାମ ମୃଦୁ ହସି, “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ବିଧିମତ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ କରିଛି।” ଏହା ଶୁଣି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସାଖ୍ୟତ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ କରି, କହିଲେ, “ମୋ ବନ୍ଧୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ନାଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଦେବଲୋକ କିମ୍ବା ପରମ ପଦକୁ ଯିବି ନାହିଁ।” ଏହା ପରେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ହେ ବିଭୀଷଣ, ତୁମେ ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଭାବେ ରୁହିବା।” ଏଭଳି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଭକ୍ତ, ବନ୍ଧୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଜା ଓ ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଓ ରାମ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ନିଜ ଧର୍ମପଥରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।