ଏଠାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ଗୁଣଗାଥା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ରାମ ଧର୍ମର ଆଲୋକରେ ଜଣାଶୁଣା, ସଦା ସତ୍ୟବାଦୀ, ନୀତିମାନ, ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ଦୂରେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ମୃଦୁ ଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ। ସେ ମୃଦୁ ଓ ଧୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପର ଅଧିକାରୀ, ସଦା ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥାଏ, ରାଘବ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ମୃଦୁ ଭାଷାରେ କଥାହୁଏ ଓ ସତ୍ୟ ମାତ୍ର କହନ୍ତି। ସେ ବିଦ୍ୱାନ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ଏହିପରି ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ରାମ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବେଦ ଓ ଏହାର ଅଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ। ସେ, ଭାରତଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଭୂମିରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍କଳ ଓ ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ। ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଶିଖାଇଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସମିତ୍ରୀ ସହିତ ଯାଇ, ସେ କେବେ ବିଜୟ ବିନା ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରି ଏଥିବେଳେ, ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଚଡ଼ି ଆସନ୍ତି। ସେ ସଦା ନାଗରିକମାନେ ସ୍ବଜନ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଶୁଭକୁସଳ ପ୍ରସ୍ନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅଗ୍ନି, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦାସ, ଶିଷ୍ୟମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତି। ପିତା ଯେପରି ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ଏକେକ ଦିଗରେ ପ୍ରସ୍ନ କରନ୍ତି: "ତୁମର ଶିଷ୍ୟମାନେ କି ତୁମକୁ ସେବା କରନ୍ତି? ତୁମେ କି ସୁରକ୍ଷିତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ?" ଏପରି ରାମ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି; ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସେ ଗଭୀର ଭାବେ ବିୟୋଗ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଅନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ସେ ପିତାପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ବୃଦ୍ଧସେବୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ। ସେ ସ୍ମିତାନ୍ନ ମୁହଁରେ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତ, ଉଚିତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହନ୍ତି, ବିତର୍କ ପ୍ରତି ରୁଚି ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତରରେ ସେ ବୃହସ୍ପତି ପରି କଥାହୁଏ; ଚମତ୍କାର ଭୃକୁଟି ଓ ବିସ୍ତୃତ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦିଶନ୍ତି। ରାମ, ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ସାହସ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅପୂର୍ବ, ଜନତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ନିରନ୍ତର ନିବେଶିତ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟକେବେ ପ୍ରବଳ ରାଗରେ ବିକୃତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେ ଚାହିଲେ ତିନି ଲୋକର ଭୋଗ କରିପାରିବେ, ଏହି ଭୂମି କଣ? ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ନୁହଁ। ଯେଉଁଠି ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, ସେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି; ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଧର୍ମ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ମନ ଖୁସି ହୁଏ, ଧନ ଦେବାରେ ଅନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ରାମ ନିଜ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ। ଏପରି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମକୁ ଭୂମି ନିଜେ ଚାହିଲେ। ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଲାଗି ଧନ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ରାଘବ ତୁମର, ଯେପରି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପାଇଁ ମାରୀଚ। ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆୟୁ ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନଗର ଓ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ଯେ, ରାମଙ୍କ ଭଲ ହେଉ; ଏହି ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରଣ ହେଉ, ହେ ଦେବ। ଆମେ ଏହି ନୀଳ କମଳ ସଦୃଶ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଉଥିବା ଦେଖିପାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମର ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ହେ ରାଜା। ହେ ଦାତା, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶୁଭ ପାଇଁ, ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସଦୃଶ ଗୁଣବନ୍ତ ଏହି ପୁଅକୁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାଜା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଚମପା ଦଳ ସଦୃଶ ଯୋଗ ହାତ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୋ ପ୍ରିୟ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବା ଆପଣମାନେ ଚାହୁଁଥିବାରୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିର ଅନୁଭୂତି କରୁଛି।" "ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ମନୋହର ପୁଷ୍ପିତ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ; ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉ।" ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସହିତ ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖାଇଲେ, ଏହି କୋଲାହଳ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବା ପରେ, ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।" "ଆଜି, ହେ ବନ୍ଦନୀୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କର।" ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ସୁନା, ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଉପହାର, ଔଷଧି ଆଣ।" "ଧଳା ମାଳା, ଭୁନା ଚାଉଳ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ଅଲଗା କରି, ଅପରିହିତ ବସ୍ତ୍ର, ରଥ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଆଣ।" "ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନିତ ହାତୀ, ଦୁଇଟି ଚାମର, ଧଳା ଛତା, ପତାକା ତିଆରି ହେଉ।" "ଶତ ଟି ସୁନାର ଘଡ଼ା, ସୁନାର ସିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ଆଣ।" "ଯେଉଁଠି ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର; ସକାଳେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥାପନ କର।" "ଆନ୍ତଃପୁର ଓ ସମସ୍ତ ନଗର ଦ୍ୱାର ସନ୍ଦଳ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉ।" "ଉତ୍ତମ, ପୌଷ୍ଟିକ ଖାଦ୍ୟ, ଦହି ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ମିଶ୍ରିତ, ଶତ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେତେ ଚାହିଁବେ ଦିଅ।" "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଘିଅ, ଦହି, ଭୁନା ଚାଉଳ ଓ ବହୁ ଉପହାର କାଲି ସକାଳେ ଦିଅ।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସହିତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କର; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅନୁମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଅ ଓ ସେମାନେ ବସିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।" ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ହେଲା।