ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମହିମାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେଂକୁ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧୁର ଶୀତଳତା ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଖୁସି ଦେଇଥିଲେ। ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ପୃଥିବୀ ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, କଥାରେ ସତ୍ୟବାନ, ନୀତିଶୀଳୀ, ଦ୍ୱେଷ ରହିତ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ମୃଦୁ ଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ। ସେ ସଦା ମୃଦୁ, ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା, ସଦା ଯୋଗ୍ୟ, ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ କଥାହୁଏ ଓ ସତ୍ୟ କଥା ହୁଏ। ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେଂକୁ ସେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏହିପରି ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ମହିମା ଓ ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେଂକ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଦୀକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ। ଭାରତଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭୂମିରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଧର୍ମପରାୟଣ, ଅଚଞ୍ଚଳ ମନ, ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ। ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକ ଠାରୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଛନ୍ତି, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେ ସମୟରେ ସେ ସଦା ସଉମିତ୍ରି ସହିତ ଯାଆନ୍ତି, ଓ ଯେତେବେଳେ ଫେରନ୍ତି, ସଦା ବିଜୟୀ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି, ହାଥୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ବସି ଫେରନ୍ତି। ସେ ସଦା ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କରନ୍ତି, ନିଜ ପରିବାର ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ଅଗ୍ନି, ଜନାନୀ, ଦାସ, ଛାତ୍ରମାନେଂକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି। ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଏକ ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, "ତୁମର ଛାତ୍ରମାନେଂକ ତୁମକୁ ସେବା କରନ୍ତି କି? ତୁମେ କବଚ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛ କି?" ଏଭଳି ରାମ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥାହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତିନି ଗଭୀର ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ସେଠି ପିତା ପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ବୃଦ୍ଧମାନେଂକୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି। ହସି କଥାହୁଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଉଚିତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହନ୍ତି, ବିବାଦପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ ରୁଚି ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦେବାବେଳେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ କଥା ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଭୂଷିତ ଭୌ, ବିସ୍ତୃତ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ତିନି ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାମ ସୌର୍ଯ୍ୟ, ବଳ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିୟୁକ୍ତ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କଦାପି କାମନାରେ ଅଧୀନ ହୁଏନି। ତିନି ତିନି ଲୋକର ଭୋଗ କରିପାରିବେ, ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀର କଥା ଅତି ସହଜ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା କଦାପି ଅନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, ସେଠି ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ଦୋଷୀନୁହଁଥିବା ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଧନ ବଣ୍ଟନ କରି ଖୁସି ପାଆନ୍ତି, ଧର୍ମ ଥିଲେ ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମ, ଆତ୍ମନିଗ୍ରହୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ। ଏଭଳି ଗୁଣ ଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଡିଗ ରାମକୁ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଅଭିଲାଷା କରୁଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପରି ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ରାଘବ ତୁମ ପୁଅ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ପାଇଛ, ଯେଉଁପରି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମାରୀଚ ପୁଅ ମିଳିଥିଲେ। ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଆୟୁ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନେଂକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀର ଭିତର ବା ବାହାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ଜଣେ ଝିଅ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ମନ ଲଗାଇ ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯେପରି ରାମଙ୍କ ଭଲ ହେଉ; ଏହି ପୂଜା, ହେ ଦେବ, ତୁମେ ସଫଳ କର। ଆମେ ଏହି ନୀଳ କମଳ ସମ କଳା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ମଞ୍ଚରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହି ତୁମର ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ହେ ରାଜା। ଏହିପରି ଦାନଦାତା ରାଜା, ତୁମେ ତୁମର ପୁଅକୁ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଲୋକମାନେଂକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗକୁ ଏବେ ଶୁଣ। ରାଜା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗୁଁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମଙ୍ଗଳକାମୀ କଥା କହିଲେ—"ମୁଁ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନୁଭବ କରୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ।" "ଏହି ଚୈତ୍ର ମାସ ପବିତ୍ର ଓ ମଞ୍ଜୁଳ ଫୁଲେଇଥିବା, ଏପରି ଶୁଭ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର।" ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶେଷହେବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହି ଧ୍ୱନି ଶାନ୍ତ ହେଲା ପରେ, ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—"ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦରକାର, ସେସବୁ ଆଜି ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।" ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେଂକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ—"ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ମାଣିକ, ଉପହାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଉପସ୍ଥାପନ କର। ଧଳା ମାଳା, ଭୁନା ଚାଉଳ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍, ଅପରିହିତ ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ରଥ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣ।" "ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାଥୀ, ଦୁଇଟି ଚାମର, ଧଳା ଛତା, ଓ ଧ୍ୱଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଏକ ଶତ ସୁନାର ଘଡ଼ା, ସୁନାର ସିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଷ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ମଧ୍ୟ ଆଣ। ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର; ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରଭାତରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର।" "ରାଜମହଳ ଓ ସମସ୍ତ ସହର ଦ୍ୱାରକୁ ଚନ୍ଦନ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କର। ଶତ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦହି-ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଦିଅ।