ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଏହି ଋଷିକୁ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭିତରକୁ ଆଣ।” ସୌମିତ୍ରି ଅନୁମତି ଦେଇ, “ଯଥା ହେଉ,” କହି, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ଆଣିଲେ। ଋଷି ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଶୁଭ ହେବା।” ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭାବୀ ରାମ ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରି, ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଋଷି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଋଷିବର, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ। ଆପଣ ଯେଉଁ କଥା ନିମିତ୍ତରେ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ସେ କଥା କହନ୍ତୁ।” ସିଂହ ସମ ରାଜା ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଋଷି କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ଉପକୃତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏହି ସାଂଳାପ ଶୁଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।” ଋଷି କହିଲେ, “ଏହି ସାଂଳାପ ଯେଉଁ କେହି ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ଦେଖିବେ, ଆପଣ ଯଦି ଆଗ୍ରହ କରିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।” ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦ୍ବାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପରିଚାରକଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖ।” “ଏଠାରେ ଋଷି ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସାଂଳାପ ହେଉଛି, ସୌମିତ୍ରି, ଏହା ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାରେ ଯେଉଁ କେହି ଅଛି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।” ତାପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ବାରରେ ରଖି, ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ କଥା କହନ୍ତୁ।” “ଯେଉଁ କଥା ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ; ସେ କଥା ମୋର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।” ଏଠିରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଶତ ତୃତୀୟ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏବେ ଋଷି କହିଲେ, “ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମବାନ୍ତ ରାଜା, ଆପଣ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ; ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଆସିଛି। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ଶତ୍ରୁନିହନ ରାମ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲି, ମାୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ କାଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ, “ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଆପଣ ଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ।” ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଆପଣ ନିଜ ମାୟାରେ ଜଗତକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ବଡ଼ ସାଗରରେ ଶୟନ କରି, ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଜଳରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଆପଣ ଅନନ୍ତ ନାଗକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଜଳରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଭୋଗ ଦେଇ, ମାୟାରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ହାଡ଼ ଏକ ଆଗାଉ ହୋଇଗଲା, ଏହି ପୃଥିବୀ ପର୍ବତରେ ଭରିଗଲା। ଦିବ୍ୟ କମଳରେ, ସୂର୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିରେ, ଆପଣ ମୋତେ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ମୋ କୃତ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଗତନାଥ ଭାବେ ପୂଜି, ଜନମାନ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣ ମୋର ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ। ଏହି ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାରୁ, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଜନମ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଜନମାନ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଜୟ ହୋଇଥିଲେ। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଆଦିତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ଭାଇମାନେ ଶକ୍ତିବୃଦ୍ଧି ହେଲେ; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲା, ଆପଣ ସହଯୋଗ କରିବେ। ତେଣୁ, ଲୋକମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗତ, ଆପଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଆଗ୍ରହ କରିଥିଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆପଣ ପୂର୍ବକାଳରେ ନିବାସର ନିୟମ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଆପଣଙ୍କ ମନସ୍ତୁ ପୁତ୍ର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ନେଇ, ଏବେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ଆପଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଯଦି ଆପଣ ପୁନି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସେବା କରିବା ଆଗ୍ରହ କରିବେ, ତେବେ ରହନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। କିମ୍ବା ଆପଣ ଦେବମାନ୍ୟର ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ, ରାଘବ, ବିଷ୍ଣୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଦେବମାନେ ଏବେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା, କାଳ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା, ଶୁଣି, ରାଘବ ହସି, ସମସ୍ତ ନାଶକାରୀ କାଳଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦେବ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଛି। ମୋର ଅବତାର ତିନି ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ହୋଇଛି; ଆପଣ ଶୁଭ ହେବନ୍ତୁ—ମୁଁ ମୋର ଉତ୍ସକୁ ଯିବି। କାରଣ ଆପଣ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି—ମୋର ମନରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଏ ନାଶକାରୀ କାଳ।” ଏଠିରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଚାରି ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏହିପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଦୁର୍ବାସା, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଗ୍ରହରେ, ରାଜ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ। ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ।” ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନିହନ କରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ କହିଲେ, “ଋଷିବର, ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? କେଉଁ କାମ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି? ରାଘବ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅନ୍ଧାର ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କର; ଯଦି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘୋଷଣା ନକର, ସୌମିତ୍ରି— ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମ ସହର, ରାଘବ, ଭରତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବଂଶକୁ ଶାପ ଦେଇବି।