ଭାରତ ଓ ଯୁଧଜିତ, ଦୁଇଜଣେ ତୀବ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ନେତା, ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସେନା ଓ ସାଥୀମାନେ ସହ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗରକୁ ଆସିଲେ। ଭାରତଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୁଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଇ, ଚାରିଦିଗରେ ଗଞ୍ଜ ହେଲେ। ଏହାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସାତ ରାତି ଧରି ଚାଲିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପକ୍ଷ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତଳୱାର, ବଣ, ଓ ବାଣ ଚଳିଲା; ରକ୍ତର ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେବାରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଶବ ଚାରିଦିଗକୁ ବହିଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଭାରତ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପରେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ନାମକ ଭୟଙ୍କର କାଳାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧା, ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚିରିଯିବାରେ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତିନି କୋଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ନିପାତିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା, ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନିପାତିତ ହେବା ପରେ, ଭାରତ, କୈକେୟୀର ପୁତ୍ର, ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗରରେ ବସ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତକ୍ଷକୁ ତକ୍ଷଶିଳାରେ, ପୁଷ୍କଳକୁ ପୁଷ୍କଳାବତୀରେ ବସାଇଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜମି ଓ ଗନ୍ଧାର ଅଞ୍ଚଳରେ। ସେହି ନଗରମାନେ ଧନ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଭଣ୍ଡାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନିବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ। ଦୁଇଟି ନଗର, ଅତି ଶୋଭାମୟ, ଦୌର୍ଯ୍ୟର ଅଭାବ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଯାନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭଲଭାବରେ ବଜାର ଏବଂ ଗ୍ରହ ଭାଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ନଗରମାନେ ବିଶାଳତାରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରଧାନ ଘରମାନେ ଦେବାଳୟ ପରି, ମନୋହର ମନ୍ଦିର, ତାଳ, ତମାଳ, ତିଳକ ଓ ବକୁଳ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଧରି ସେମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପରେ, ଭାରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜ ଧାରୀ, କୈକେୟୀର ପୁତ୍ର ଓ ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ପୁନଃ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାରତ, ରାଘବଙ୍କୁ ଦେବାତ୍ମା ବନ୍ଧୁ ଭଳି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ—ଏକ ଦିନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାକୁ କିମ୍ବା ଧର୍ମକୁ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଥିବା ପରି। ଭାରତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ହତ୍ୟା ଓ ଭୂମି ବସ୍ତି ସ୍ଥାପନ ବିଷୟରେ ସବିସ୍ତାର ରିପୋର୍ଟ ଦେଲେ; ଏହା ଶୁଣି ରାଘବ ଖୁସି ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏକ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ରାଘବ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଭାଇମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିଲେ—"ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୁଁ ସେମାନେ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିବି; ଉତ୍ତମ ଓ ଖୋଲା ଭୂମି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଯେଉଁଠି ଏହି ଧନୁର୍ଧରମାନେ ବସିପାରିବେ। ଏଠାରେ ରାଜା ପାଇଁ କଷ୍ଟ ନହେଉ, ମୁନିମାନେ ରହୁଥିବା ଆଶ୍ରମର ନାଶ ନହେଉ; ଏପରି ଭୂମି ଚୟନ କର, ଯେଉଁଠି ଆମେ ଭୁଲିବା ନାହିଁ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭାରତ କହିଲେ: "ଏଠାରେ କରୁପଥ ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍ତମ ଓ ଦୁଃଖ ହୀନ।" ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ନଗର ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଓ ସୁସ୍ଥ ନଗର ନିର୍ମାଣ କରାଯିବ। ରାଘବ ଭାରତଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୂମି ଅଧୀନ କରି, ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ଭଳି ରାମ, ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ମନୋହର ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ମଲ୍ଲର ପୁତ୍ର, ପାଇଁ ମଲ୍ଲଭୂମିରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ନଗର ତିଆରି ହେଲା, ଦେବନଗର ପରି ଶୋଭାମୟ। ଏହାପରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭାରତ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜେୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ଅଭିଷେକ କରିଲେ। ରାଘବ ରାଜକୁମାରମାନେ ଅଭିଷେକ କରି, ଅଙ୍ଗଦକୁ ପଶ୍ଚିମ ଭୂମିକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ। ସୌମିତ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହ ରହିଲେ; ଭାରତ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ସହାୟକ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ବର୍ଷ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଭୂମିରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା ପରେ ପୁନଃ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ। ଏହିପରି ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ଅଧିକ ରହି, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି, ରାମଙ୍କ ପାଦସେବା କଲେ। ସୌମିତ୍ର ଓ ଭାରତ, ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ଅନୁଗତ, ସ୍ନେହରେ ସମୟ ପ୍ରବାହ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଅନୁସ୍ଥିତ। ଏପରି ଭାବେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦିନ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାରତ ନିତି ଓ ନାଗରିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଇ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ, ଧର୍ମନଗରରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ତିନିଜଣେ ତିନି ଦିପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ପରି ତ୍ରିପ୍ତିରେ ଚମକିଲେ। ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଦ୍ୱିତୀୟ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଏଠି ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏହାପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାମ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାବେଳେ, କାଳ ନିଜେ ଏକ ତପସ୍ବୀ ରୂପେ ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଦୃଢ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କହିଲେ: "ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଅ, ମୁଁ ଆସିଛି, ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇ।" "ମୁଁ ଅତିବଳ ମହାମୁନିଙ୍କ ଦୂତ, ଯାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅସୀମ; ମୁଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ର ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ତପସ୍ବୀ କହିଲେ: "ହେ ରାମ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଜୟ କର; ମୁଁ ତପସ୍ୟାର ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିତ, ଦୂତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।