ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେ ଏବଂ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଦୃଢ଼ ଇଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ—ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୀର ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଏକ ବିଶାଳ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ରାଜାସନ ଛାୟା କରୁଥିବା ଛତା ତଳେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ଏହି ମନକୁ ଖୁସି କରୁଥିବା କଥାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ, ଯେଉଁଠି ନିଜେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିବା ପ୍ରତିତି କରି, ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ତୁମେ ଯେଉଁପରି ମୋ ପୁତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ନାଥ ଭାବେ ଚାହୁଁଛ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଛି, ଏହି ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା କହ।" "ମୁଁ ଏଉଁ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ।" "ହେ ନଥ, ଆମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣମାନ—ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ; ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ସତ୍ୟ-ଶୌର୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରାମ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜାମାନେ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ଏହି ଜଗତରେ ମହାନ୍, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ନିଜେ ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରୀ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ଧୈର୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ପରି, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ପରି ଅଛନ୍ତି।" "ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶବ୍ଦରେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଗୁଣବନ୍ତ, ଦ୍ୱେଷରହିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ। ସେ ମୃଦୁ, ଧୃଢ଼ଚିତ୍ତ, ସଦା ଯୋଗ୍ୟ, ଅସୂୟାରହିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ ଭାଷଣ କରନ୍ତି।" "ବିଦ୍ୱାନ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି; ଏହିପରି ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ରତରେ ଶିକ୍ଷିତ, ବେଦ ପ୍ରତିଶାଖାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ।" "ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏହି ଭୂମିରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅଚଳ ଚିତ୍ତ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧି। ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ସଦା ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ବିଜୟ ନେଇ ଫେରନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଲେ, ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଥିଲେ।" "ସେ ସଦା ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଜିଜ୍ଞାସା କରନ୍ତି, ନିଜ ପରିବାର ପରି ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସ୍ତ୍ରୀ, ଦାସ-ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଖୋଜ ନେନ୍ତି। ପିତା ଯେପରି ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ସେ ଏହିପରି ଏକେକ ଭାବରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି—'ତୁମର ଶିଷ୍ୟମାନେ କି ସେବା କରନ୍ତି? ତୁମେ କି ସୁରକ୍ଷିତ?'" "ଏଭଳି ରାମ, ପୁରୁଷଶାର୍ଥ ସମ, ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରନ୍ତି; ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହୋନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବରେ ପିତାପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୂର ବାଣ୍ଡୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।" "ସେ ସ୍ମିତ ମୁଖରେ ଭାଷଣ କରନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଉଚିତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହନ୍ତି, ବିରୋଧୀ କଥାରେ ରୁଚି ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତରରେ ବୃହସ୍ପତି ପରି ଭାଷଣ କରନ୍ତି; ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଓ ଚଉଡ଼ା ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।" "ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ଶୌର୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅତିଶୟ; ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, କ୍ଷୁଦ୍ର ରାଗ ତାଙ୍କୁ ଅଧିନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ସେ ତିନି ଲୋକର ଭୋଗ କରିପାରିବେ—ଏହି ପୃଥିବୀ କଣ? ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ।" "ଯାହାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, ସେମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କେବେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଧନ ଦେବାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଠି ଖୁସି।" "ସେ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆତ୍ମନିଗ୍ରହୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ—ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏପରି ଗୁଣବାନ, ସତ୍ୟ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ଅଡ଼ିଗ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ପରି।" "ହେ ରାଜନ୍, ଏପରି ଗୁଣୀ ପୁତ୍ର ଥିବାରେ ଆପଣ ଧନ୍ୟ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ରାଘବ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମରୀଚ ଯେପରି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ।" "ସ୍ୱୟଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।" "ସ୍ତ୍ରୀ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ମନୋନିବେଶ କରି, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଯେ ରାମଙ୍କ ଭଲ ହେଉ; ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ସେଇ ପୂଜା ସଫଳ ହେଉ।" "ଆମେ ଏହି ନୀଳ କମଳ ସମ ଦେହର, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୋଇଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" "ହେ ଭୂବନେଶ୍ୱର, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ସମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।" ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ପ୍ରଜା ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅଭିଲାଷା ଜଣେଇଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଞ୍ଜଳି ମୁଁହେଁ ଲଗାଇ ରାଜା ଦଶରଥ ସେମାନେ ପ୍ରତି ଖୁସି ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ: "ମୋର ଏହି ପ୍ରିୟ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ତୁମେ ଚାହୁଛ, ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ମୋର ଶକ୍ତି ଅପରିମିତ।" "ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପିତ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭରିଛି; ଏବେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଉ।