ଏହି ଘଟଣା ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଘଟିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ବହୁ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚି, ବୟସରେ ବଢ଼ି ଯାଇଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ରାଜ୍ୟର ପୌରଜନ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଭୂମିପତି, ଆପଣ ବହୁ ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏବେ ଦୟାକରି ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ । ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୀର ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜସ୍ଥାନୀ ହାଥୀରେ ବସିଥିବା, ରାଜଛତ୍ର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାୟା କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।” ଏମିତି ମାନ୍ୟମାନ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଉପସ୍ଥାପନା କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଏବଂ ଅଧିକ ଜଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଯେ ରାଘବଙ୍କୁ ନାଥ ଭାବେ ଚାହୁଁଛ, ଏଥିରେ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି । ମତେ ସତ୍ୟ କହ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏଯାଁ ଧର୍ମରେ ଭୂମି ଶାସନ କରୁଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ ?” ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ, ପୌରଜନ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକାଠି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଅସଂଖ୍ୟ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ବିଶିଷ୍ଟ । ଆମେ ଏବେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ । ରାମ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେଠାରୁ ବି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ । ରାମ ଏହି ସଂସାରରେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଏପରି ଲାଗେ ଯେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ।” “ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଭୂମି ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ । ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଗୁଣବାନ, ଅକ୍ରୋଧୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ସୁମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଞ୍ଜ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ । ମୃଦୁ, ଧୃଡ଼ଚିତ୍ତ, ସଦା ପାତ୍ର, ଅନସୂୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ । ବିଦ୍ୱାନ୍ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେ ସେବା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ମାନ୍ୟତା ଓ ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ । ସେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦ ଓ ଶାଖାରେ ନିପୁଣ ।” “ଭାରତଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ଗନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅବିକଳ ଚିତ୍ତ ଓ ବୃହତ୍ ମତିର । ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଶିକ୍ଷିତ; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ପୁରୀ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଏ । ସେ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଯାଇ, କେବେ ବି ଅଜୟ ହୋଇ ଫେରେନାହିଁ; ହାଥୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରି ଆସି ।” “ସେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅଗ୍ନି, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦାସ, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଖୋଜ ନେବା ପିତାଭଳି । ବିସ୍ତୃତ ଓ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ‘ତୁମେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ପରିବାର ସୁରକ୍ଷିତ କି?’ ଏଭଳି ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ସବୁବେଳେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପସ୍ଥାପନା କରନ୍ତି; ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ।” “ଯେଉଁଠି ଉତ୍ସବ ଅଛି, ସେଠି ପିତାଭଳି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୁରବୀର, ବୃଦ୍ଧସେବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ । ସେ ହସିକି କଥା କହନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନ୍ୟାୟ ଓ ମଙ୍ଗଳର କଥା କହନ୍ତି, କେବେ ବି ବିରୋଧ କଥାରେ ରୁଚି ନାହିଁ । ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତରରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଶୁଭ ଭୂରୁ, ବିସ୍ତୃତ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ । ରାମ ସଂସାରର ଆଦରଣୀୟ, ପରାକ୍ରମ, ଶକ୍ତି ଓ ବଳରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣୀୟ; ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିରନ୍ତର ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ସଂଯମିତ ।” “ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ, ଏହି ପୃଥିବୀ କି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ? ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଦୟା ସଦା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ । ଯେଉଁଠି ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, ସେଠି ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ କେବେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଥିଲେ ଖୁସି ହୋଇ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି । ରାମ ଗୁଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସଂଯମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ।” “ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଗୁଣବାନ୍, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମୀ, ଲୋକପାଳ ସମାନ ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ଆଶା କରିଥାଏ । ଆପଣ ଧନ୍ୟ, ଏପରି ଗୁଣଶୀଳ ପୁଅ ରାମ ଆପଣଙ୍କ; ମରୀଚି ଯେପରି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ଏପରି ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ ରାଘବ । ରାମଙ୍କ ବଳ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଆୟୁ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଗାଉଛନ୍ତି । ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀର ସମସ୍ତ ଜନ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ବା ବାହ୍ୟ, ଆଶା କରନ୍ତି ।” “ସ୍ତ୍ରୀ, ବୃଦ୍ଧ, ଯୁବତୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଯେ ରାମ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ଏହି ପୂଜା ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ସଫଳ ହେଉ । ଆମେ ଏହି ନୀଳ କମଳ ସମ ଶ୍ୟାମ ଓ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ହେ ଭୂମିପତି, ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେବତାଧିପତି ସମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପୁଅକୁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ ।” ଏପରି ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଞ୍ଜଳି ମିଶା ହସ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଆନନ୍ଦ ଓ ହିତକର ବାକ୍ୟ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ, ମୋର ସାର୍ବଭୌମ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟଜେଷ୍ଠ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ ।” ଏହି ସମୟରେ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ଭରିଛି; ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉ । ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସହିତ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସର ଧ୍ୱନି କଲେ, ଏହି ଧ୍ୱନି ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସାଜାଇ ଦିଅନ୍ତୁ ।