ସମସ୍ତ ମନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଏକମତ ହେଇ, ମନରେ ଭଲଭାବରେ ବିଚାର କରି, ବୟସ୍କ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆପଣ ବହୁତ ବୟସ୍କ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରେ, ହେ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁଁ ଯେ, ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରାକ୍ରମୀ ଓ ବଳବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁଁ, ଯିଏ ବଡ଼ ହାତୀରେ ଚଡ଼ି ରାଜାସନ୍ଦ୍ର ଛତ୍ର ତଳେ ବସିଥାନ୍ତି।” ଏହି ମନପସନ୍ଦ ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ, ଅବିଜ୍ଞତ ଭାବରେ ଏବଂ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏମିତି କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେଉଁ ମନ୍ତବ୍ୟ କହିଲ, ଯେ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଚାହୁଁଛ, ଏଥିରେ ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି; ତେଣୁ ଏଥିରେ ସତ୍ୟ କଥା କହ। ମୁଁ ଏଯାଉଁ ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଛି, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ପରାକ୍ରମୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” ତାପରେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପୌର ଓ ଜନପଦବାସୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ବହୁତ ଶୁଭ ଗୁଣ ଅଛି। ଆମେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ସମସ୍ତ ମଧୁର, ପ୍ରିୟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଗାଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁଁ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତାସମ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ; ଆପଣ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ସତ୍ୟ-ପରାକ୍ରମରେ ରାମ ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ରାମ ଏହି ଲୋକରେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ; ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେବାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମ, ଧୈର୍ୟରେ ଭୂମି ସମ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ। ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଗୁଣବାନ, ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ। ସେ ମୃଦୁ, ଧୃଢ଼ଚିତ୍ତ, ସଦା ଯୋଗ୍ୟ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଭାବରେ କଥାହୁଏ ଓ ସତ୍ୟ କଥାହୁଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭା ସବୁଠାରୁ ବଢ଼ିଯାଉଛି। ସେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତରେ ଦକ୍ଷ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ। ଭରତଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏହି ଭୂମିରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅଚଳ ଚିତ୍ତ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ। ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ପୁରୀ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେ ସମିତି ନେଇ ସଦା ବିଜୟୀ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି; ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଫେରି ଆସନ୍ତି। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସେ ନିଜ ବନ୍ଧୁ ପରି ମନେ କରି, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅଗ୍ନି, ସ୍ତ୍ରୀ, ଦାସ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ସଦା ଖବର ନିଅନ୍ତି। ସେ ବିସ୍ତୃତ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଜଣେ ପିତା ଯେପରି ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ: ‘ତୁମର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେବା କରନ୍ତି କି? ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ କି?’ ଏଭଳି ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ, ସଦା ତୁମକୁ ଏଭଳି କଥା କହନ୍ତି; ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସେ ଗଭୀର ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ଉତ୍ସବରେ ପିତା ପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧରୀ, ବୃଦ୍ଧସେବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ। ମୃଦୁହାସ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଥାଯଥ କଥା କହନ୍ତି, କଦାପି ବିବାଦ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଉତ୍ତର ଦେବା ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ; ଶୋଭାମୟ ଭୃକୁଟି ଓ ବିସ୍ତୃତ, ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ ସମ। ରାମ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ପରାକ୍ରମ, ଶକ୍ତି ଓ ବୀରତାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହରେ ସଦା ଅଦ୍ୟୁତ। ସେ ତିନି ଲୋକର ଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ, ଏ ଭୂମି କଣ? ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା ସଦା ଉଚିତ ଜନ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, ସେଠି ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କଦାପି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଧର୍ମ ଥିବାଠାରେ ଖୁସି ହୋଇ ଦାନ କରନ୍ତି। ରାମ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣଶୀଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ। ଏପରି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ଲୋକପାଳମାନେ ଯେପରି ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ରାମ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମିକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଏପରି ଧନ୍ୟ ଯେ, ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର ଆପଣଙ୍କ; ମାରୀଚ ଯେପରି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ଏମିତି ଏହି ରାଘବ ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଭ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ଓ ନଗର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀ, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ କୁମାରୀମାନେ ମନୋନିବେଶରେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯେ ରାମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ସେମାନଙ୍କ ଏଇ ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରଣ ହେଉ। ଆମେ ଚାହୁଁଛୁଁ ଯେ, ନୀଳ କମଳ ସମ କଳା ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମଙ୍କୁ, ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ଦେଖିବାକୁ; ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ହେ ଦାତା, ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦେବସମ, ପ୍ରଜାସୁଖରେ ନିଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଜନମାନସର ଆବେଦନ ଶୁଣି, ଏବେ ତୁମେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ରାଜା ଦଶରଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗୁଁ ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ମନୋରଞ୍ଜକ ଓ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ: “ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ, ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଉଦ୍ୟାନ ମାଳା ଫୁଲିଯାଇଛି; ତେଣୁ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର।