ମହାରାଜ ଦଶରଥ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ । ସେ ଅପାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ, ପରଦିନ ସକାଳେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଥିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ଶ୍ରୀରାମ ଭାଗ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସେ ଏପରି ଏକ ନାୟକ ଯାହାଙ୍କ ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେବେ । ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୂମିକୁ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ର କରିବି, ଏବଂ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ଭାରସାମ୍ପନ୍ନ କରି, ନିଜେ ଶାନ୍ତି ଓ ନିର୍ଲିପ୍ତି ଉପଭୋଗ କରିବି । ମୁଁ ଯଦି ଏହି ଯୋଜନାକୁ ସଠିକ୍ ଓ ଉଚିତ ଭାବେ ଭାବିଛି, ତେବେ ଆପଣମାନେ ଯଦି ଏହାକୁ ମନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ମତ ଦିଅନ୍ତୁ ଯଦି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ଉପଯୁକ୍ତ । ମୋର ଏହି ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଉ କିଛି ଉପକୃତିକର ବିକଳ୍ପ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉ; କାରଣ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଚର୍ଚ୍ଚା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ । ମହାରାଜ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ବର୍ଷା ମେଘକୁ ଦେଖି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂର ପରି ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ଏହାପରେ ଜନସମୂହ ମଧ୍ୟରୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୃଦୁ ଏବଂ ସ୍ୱୀକୃତିମୂଳକ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯାହା ଭୂମିକୁ ମାନେ ଅନ୍ତର୍ଭାସିତ କରିଦେଲା । ରାଜାଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଏକମତ ହୋଇ, ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମହାରାଜ, ଆପଣ ବହୁ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଛନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ ଆପଣ ଆମ ପ୍ରିୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବଡ଼ ହାତୀରେ ଚଢି, ରାଜଚାମର ଛାୟା ତଳେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ ।" ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରାଇଥିବା ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ଅଜ୍ଞାନ ଭାବ ଦେଖାଇ, ଆଉ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ପଚାରିଲେ: "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରାଘବଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବରେ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ଶୁଣି ମୋର ମନରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉଠିଛି; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଏଉଁ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛି, ତଥାପି କାହିଁକି ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ତେବେ ସେମାନେ, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୁଣର ଧାମ । ଆମେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବସ୍ବଭାବ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ସେସବୁ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ ।" "ରାମ, ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରୀ ସେଉଁଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି । ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଧୈର୍ୟରେ ଭୂମି ପରି, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ।" "ସେ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ସଦା ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦୟାଳୁ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ । ସେ ସବୁବେଳେ ସହନଶୀଳ, ଅଚଞ୍ଚଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅସୂୟାଶୂନ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି । ବିଦ୍ୱାନ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ଏହିପରି ସେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତି, ମାନ, ଓ ତେଜରେ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିବା ପାଉଛନ୍ତି ।" "ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ; ସଠିକ୍ ଦ୍ୱୀଜ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ, ବେଦ ଓ ଶାଖାରେ ପାରଙ୍ଗତ । ସେ, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ, ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ ଓ ବିବେକୀ । ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରବୀଣ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଛନ୍ତି; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବାବେଳେ ସେ ସମ୍ମିଳିତ ସଉମିତ୍ରି ସହିତ କେବେ ଅପରାଜିତ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ ।" "ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରି, ହାଥୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁବେଳେ ନାଗରିକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିଜ ପରିବାର ପରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ଅଗ୍ନି, ଜନନୀ, ଦାସ, ଶିଷ୍ୟ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଖୋଜ ନିଏ । ପିତା ପରି ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି: ‘ତୁମେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ସେବା କରନ୍ତିନି? ତୁମେ କି ଆମ୍ରା ପରି ସୁରକ୍ଷିତ?’" "ଏପରି ରାମ, ମହାପୁରୁଷ, ସଦା ତୁମକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି; ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ସେ ଅପାର ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି । ଉତ୍ସବରେ ପିତା ପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୂର ବାଣି, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ସେବକ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ । ସେ ସ୍ମିତ ମୁଖରେ, ଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠା, ଉଚିତ ଓ ଶୁଭ କଥା କହନ୍ତି, ବିବାଦ ନ କରିବାରେ ରୁଚି ନାହିଁ । ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ବୃହସ୍ପତି ପରି, ଚମତ୍କାର ଭୂରୁ ଓ ବିସ୍ତୃତ କପିଳ ଚକ୍ଷୁ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ବରୂପ ।" "ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପରାକ୍ରମ, ଶକ୍ତି ଓ ଶୂରତାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାମ, ପ୍ରଜାରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ । ସେ ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ, ଏହି ଭୂମି ତ କିଛି ନୁହେଁ; କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା ସଦା ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ । ଯାହା ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କେବେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଥିଲେ ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି ।" "ଏହିପରି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଆତ୍ମନିଗ୍ରହୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରାମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ । ଧରା ମାତା ମଧ୍ୟ ସେଉଁପରି ଗୁଣବତୀ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ଲୋକପାଳ ପରି ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ଆଶା କରିଥିଲେ ।" "ମହାରାଜ, ଆପଣ ଏପରି ଗୁଣବାନ ପୁଅ ପାଇଁ ଧନ୍ୟ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ରାଘବ ଆପଣଙ୍କ, ଯେପରି ମରୀଚି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ । ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି । ରାମଙ୍କୁ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀର ଲୋକମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି ।