ଦଶରଥ ରାଜା ରାଜସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଏବଂ ଜନସମୂହର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତାପରେ ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବି। ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ସେ ମୋ ଜନ୍ମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୋଭିତ, ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ଶ୍ରୀମୟ ଏହି ରାମ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ରାଜା ହେବେ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଇ ଭୂମିକୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି ଏବଂ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ଉପଭୋଗ କରିବି। ମୋ ଏହି ଭଲ ଚିନ୍ତା, ଭଲଭାବରେ ଭାବିଥିବା ଯଦି ଆପଣମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପଯୁକ୍ତ ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ଯଦିଓ ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛା, ତଥାପି ଆପଣମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମଙ୍ଗଳକର ବିଚାର ଦେଖନ୍ତୁ; କାରଣ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଚର୍ଚ୍ଚା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ସଠିକ୍ ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସେ। ଏହିପରି ରାଜା ଦଶରଥ କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜନ୍ୟମାନେ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବର୍ଷାରେ ମୟୂରମାନେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ତି, ସେପରି ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଭରା ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯାହା ଭୂମିକୁ ମନେ ହେଲା କମ୍ପିତ କରିଦେଲା। ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାନାୟକ, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମନେ ମନେ ବିଚାର କରି, ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ଆପଣ ବହୁ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଶୂରବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, ରାଜଛତ୍ର ଛାୟାରେ ଦେଖିବାକୁ।” ସମସ୍ତଙ୍କ ଏହି ମନରଞ୍ଜକ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ଅପରିଚିତ ଭାବରେ, ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁପରି ରାଘବଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବରେ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ଶୁଣି ମୋତେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି; ଏହି ବିଷୟରେ ଖରାପ କଥା କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏଯାଁ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ସତ୍ୱେ ତୁମେ କାହିଁକି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ରାଜନ୍, ଆମେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବସମ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଗଣନା କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ। ରାମ, ଦେବତା ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ରାମଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶୁଖ ଦେବାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପରି, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି। ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୀଳବାନ, ଅମାନ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳୀ, ମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ। ସେ ସବୁବେଳେ ମୃଦୁ, ଧୃଢ ଚିତ୍ତ, ନିର୍ମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପାଳୁ ଭାବରେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେ ସେବା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ମାନ, ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ; ଶିକ୍ଷା, ଦୀକ୍ଷା ଓ ବ୍ରତରେ ନିପୁଣ। ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ରାମ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ, ଶୀଳବାନ, ଅବିଚଳ ମନ, ମହାବୁଦ୍ଧି। ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ସହର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ସମ୍ପ୍ରତି ସେ ସଦା ସଫଳ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି। ସେ ସମ୍ପ୍ରତି ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବା ପରେ ଅଜୟ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି; ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଫେରି ଆସିବା ପରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଖୋଜନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଅଗ୍ନି, ସ୍ତ୍ରୀ, ଦାସ, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଖବର ନିଅନ୍ତି, ଜଣେ ବାପା ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଯେପରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏକ ଏକ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି: “ତୁମର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେବା କରନ୍ତି କି? ତୁମେ କବଚ ପିନ୍ଧି ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛ କି?” ଏପରି ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଏପରି ଉପଦେଶ କରନ୍ତି; ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ ସେ ବାପା ପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ। ସେ ସ୍ମିତ ମୁଖେ ଭାଷଣ କରନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନ୍ୟାୟ ଓ ମଙ୍ଗଳକର କଥା କହନ୍ତି, ବିବାଦ ଭାଷାରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ; ଶୋଭାମୟ ଭୃକୁଟି, ରକ୍ତାଭ ଚକ୍ଷୁ, ରୂପେ ଭିଷ୍ଣୁ ସମାନ। ଜଗତ୍ ପ୍ରିୟ ରାମ ପ୍ରାକ୍ରମ, ଶକ୍ତି ଓ ଶୂରତାରେ ଅତିଶୟ; ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ସେ ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ; ଏକ ଭୂମି କ’ଣ? ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା ଯଥାଯଥ ଏବଂ ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, ତିଁ ସେଇଠି ଦଣ୍ଡ ଦେନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଧନ ଦାନ କରି ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଧର୍ମ ଥିଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏପରି ଗୁଣମୟ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ଭୂମି ନିଜେ ଅଭିଲାଷା କରିଥିଲେ।