ଏହି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକ ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଅପରିମିତ ତେଜସ୍ବୀ କୁଶୀଳବ ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି ମହାକାବ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ । ସେ ଦୁଇ ଜଣ ଯୁବ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି କବିତାର ମାପ କେତେ ? ଏହାର ମୂଳ କ’ଣ ? କିଏ ଏହି ମହାକାବ୍ୟର ରଚନା କରିଛନ୍ତି ? ସେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ?” ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ସେ ଦୁଇ ଯୁବ ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, “ମହାମାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ଏହି କବିତାର ରଚନାକାର । ସେ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଥା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି । ଏହି ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଏକ ଶତ କଥାରେ ଏହି ଗାଥାକୁ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ଆରମ୍ଭରୁ ନେଇ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚଶତ କାଣ୍ଡ ଓ ଛଅଟି ପୁସ୍ତକ, ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡ ସହିତ, ଆମ ପୂଜ୍ୟ ମୁନି ଆପଣଙ୍କ ଗାଥାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ରହିଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଗାଥା ଅବିରତ ରହିବ । ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ଅଳ୍ପ ଅଛି, ତେବେ ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ ।” ରାମ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, “ଏମିତି ହେଉ,” ବୋଲି କହିଲେ । ତା’ପରେ ଦୁଇ କୁଶୀଳବ ଆନନ୍ଦରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ । ରାମ, ଋଷିମାନେ ଓ ମହାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏହି ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, କର୍ମମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ଦୁଇ କୁଶୀଳବ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ—ଏହି ଗୀତ ରାଗ ଓ ତାଳରେ, ମଧୁର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ୱର ଓ ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାନ ଓ ଲୟର ଖେଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ଏଭଳି ଭାବରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉନବେଁତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୀତ ଋଷି, ରାଜା ଓ ବନରାମାନେ ସହିତ ଶୁଣିଲେ । ଏହି ଗୀତ ଶୁଣିବା ସମୟରେ, ସିତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ରାମ ଏକ ମହାସଭାରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଦୂତମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ମୋର କଥା ସେଇଁଠି ଯାଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କୁହ । ସଭାରେ ଯଦି ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟର ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେମାନେ ଏଠି ନିଜ ଶୁଦ୍ଧତା ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତୁ । ମୁନିଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ଓ ସିତାଙ୍କ ମନୋଭାବ ବୁଝି, ମୋତେ ଶିଘ୍ର ଜଣାନ୍ତୁ ।” “ଆସନ୍ତା କାଲି ସକାଳେ, ମୈଥିଲୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସଭାରେ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧତା ପାଇଁ ଏବଂ ମୋର ପାଇଁ ଶପଥ ନେଉନ୍ତୁ ।” ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ଦୂତମାନେ ଶିଘ୍ର ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାମଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ । ବାଲ୍ମୀକି ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି କହିଲେ, “ଏମିତି ହେଉ, ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଅ । ରାଘବ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ହେବ । ସିତା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, କାରଣ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଦେବତା ।” ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍ତର ନେଇ ଦୂତମାନେ ଶିଘ୍ର ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ । ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷି, ରାଜା ଓ ସଭାସଦ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପୂଜ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ, ସିତାଙ୍କ ଶପଥ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ । ଯେଉଁଠି ଆସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ ।” ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲେ । ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷୋत्तମ, ଏପରି ଆଚରଣ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ମାନେ ଯାଏ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ ।” ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ରାଘବ ଦିନଟି ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ । ସେ ଦିନ ଶେଷରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ରାଜସିଂହ ରାଘବ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ଶପଥ ଆଗାମୀ ଦିନ ହେବ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ । ଏଭଳି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଂଚାନବେଁତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ପରେ, ସେ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ତେଜସ୍ବୀ ରାଘବ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି, କଶ୍ୟପ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦୀର୍ଘତପା, ମହାତ୍ମା ଦୁର୍ବାସା ଏଠାରେ ଆସିଲେ । ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ବାମନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ । ଗର୍ଗ, ଚ୍ୟବନ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶତାନନ୍ଦ, ତେଜସ୍ବୀ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ନାରଦ, ପର୍ବତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୌତମ, କାତ୍ୟାୟନ, ସୁୟଜ୍ଞ, ତପୋଧନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ । ଏହି ଭଳି ଅନେକ ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଆସି ଯୋଗ ଦେଲେ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଏଠାରେ ଆସିଲେ । ହଜାର ହଜାର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ଜ୍ଞାନରେ, କର୍ମରେ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଲୋକମାନେ ସିତାଙ୍କ ଶପଥ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ଏପରି ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଚଳ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକି ମହାମୁନି ସିତାଙ୍କୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ଆସିଲେ ।