ଏହି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ମହାନ ଘଟଣାରେ, ଏକ ଦିନ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏମିତି ଏକ ଚମତ୍କାରିକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବଳି ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ତାଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା । ସେଉଁଠି, ମହାରାଜା ରାମ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସୁନ୍ଦର ଅଶ୍ରମ ତିଆରି କରିଦେଲେ । ଏହା ସହିତ, ତିନି ଭାରି ଭାରି ଗାଡ଼ି ଭରି ଭରି ମଧୁର ଫଳ ଓ ମୂଳ ନେଇ, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ରଖିଦେଲେ । ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି, ଯିଏ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ ବସିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ଶିଷ୍ୟ କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏବେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ସହ ରାମାୟଣ କବ୍ୟକୁ ଗାଉ ।" "ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘର, ରାସ୍ତା, ରାଜପଥ, ଏବଂ ରାଜମହଳ ଘରମାନେ—ଏ ସବୁଠି, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଏହି କବ୍ୟ ଗାଇବା ଉଚିତ । ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଧୁର ଫଳ ଅଛି, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଉପଜିଥିବା ଏହି ଫଳ ଖାଇ ତୁମେ ଗାଇବା । ଏହି ଫଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମୂଳ ଖାଇଲେ, ତୁମେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସହରୁ ତାଜା ମନେ ବାହାରିପାରିବ ।" "ଯଦି ରାମ ରାଜା ତୁମକୁ ଡାକି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି କବ୍ୟ ଗାଇବାକୁ କହନ୍ତି, ତେବେ ମହାମୁନିମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଗାଇବ । ପ୍ରତିଦିନ କୁଳିନ ଶବ୍ଦରେ, ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, କ୍ରମକ୍ରମେ କୁଳିଶ ସ୍ୱର ଓ ବିଭିନ୍ନ ତାଳରେ, ବିଶ୍ ଏକ ଶର୍ଗ (ଅର୍ଥାତ୍ ଅଧ୍ୟାୟ) ଗାଇବା । ଧନ ଲାଗି ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଆଶ୍ରମବାସୀ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଧନର କଣ କାମ?" "ଯଦି କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ତୁମକୁ ପଚାରନ୍ତି—'ତୁମେ କାହାର ପୁଅ?'—ତେବେ କହିବା, 'ଆମେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ।' ଏହି ମଧୁର ବୀଣା ନେଇ, ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ଭଲଭାବେ ସାଜାଇ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗାଇବା । ଆରମ୍ଭରୁ ଗାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଧର୍ମରେ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତା ।" "ଏହିପରି ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ, ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ତୁମେ ତୁମ ସ୍ଥାନ ନେଇ, ବୀଣାର ତାଳ ଉପରେ ଏହି ମଧୁର କବ୍ୟ ଗାଇବା ।" ଏପରି ଭାବେ ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି ଅନେକଥର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଉପବେଶ କଲେ । ମହାମୁନିଙ୍କ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀର ଦୁଇ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବ କହିଲେ, "ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଆମେ ସେପରି କରିବା," ବୋଲି ଚଲିଗଲେ । ସେମାନେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ ଉପଦେଶ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ଆଶ୍ବିନୀଦ୍ଵୟ ଭଳି ଏକଠି ରାତିଟିଏ କାଟିଦେଲେ । ପରେ, ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା ଗାଇଲେ । କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଏହି ନୂତନ ଶୈଳୀର ଗୀତ ଶୁଣି, ଏହାର ମାଧୁର୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ବହୁ ତାଳ ଓ ବୀଣାର ଝଙ୍କାର ସହିତ, ରାଘବ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ଗାନ ଶୁଣି ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ । ଏହାପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ମହାମୁନି, ରାଜା, ପଣ୍ଡିତ, ବଣିକ୍, ପୁରାଣପାଠକ, ଭାଷାପାରଙ୍ଗତ, ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଚିତ୍ରକଳା ଜ୍ଞାନୀ, ଚନ୍ଦସ୍ ଓ ତାଳ ଜ୍ଞାନୀ, ଗନିତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ନେଲେ । ସେମାନେ ଦୁଇ ଗାୟକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସାଇଲେ । ସମସ୍ତ ମୁନି, ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଦୁଇ ଶିଶୁ ଦେଖି, ମନ ଭରି ଦେଖୁଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା ହେଉଥିଲେ—"ଏମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି, ଯେପରି ଚିତ୍ରରୁ ଚିତ୍ର ଉପଜିଥାଏ । ଯଦି ଏମାନେ ଜଟା ଓ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିନଥାନ୍ତେ, ଆମେ ରାମ ଓ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଦେଖିପାରୁନଥାନ୍ତୁ ।" ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇଁ ତପୋଧନ କୁଶ ଓ ଲବ ଏଠି ଗାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେମାନେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଲୌକିକ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଯାହାର ମାଧୁର୍ୟରେ କେହି ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରୁନଥିଲେ । ସେମାନେ ଆରମ୍ଭରୁ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ପ୍ରଥମ ଅଂଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କ୍ରମେ କୁଳିଶ ଶର୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏକ ଦିନ ଏକ ଶର୍ଗ ଭଳି ଗାଇଲେ । ବିକାଳେ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ରାଘବ, ସେହି ବିଶିଷ୍ଟ ଗାନ ଶୁଣି, କହିଲେ: "ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଅଠାର ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଦିଅ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତାହା ଦିଅ ।" ଏହିପରି ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ କୁଶ ଓ ଲବ ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନେଇଲେ ନାହିଁ । ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ମନରେ କହିଲେ, "ଏହାର କଣ କାମ? ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ; ସେଠାରେ ଧନ କିମ୍ବା ରତ୍ନ ଦରକାର କଣ?" ସେମାନେ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୋତା ଓ ରାମ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ଏପରି ଭାବରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏହି ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।