ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ରାଜା ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅମାତ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ନାଗରିକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ, ଉନ୍ନତ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାରରେ ଲାଗିଥିବା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଭାବନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାଜସମ୍ମାନ ଓ ମାନ୍ୟତାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଣ୍ଠରେ ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ରାଜାମାନେ, ଅଧିକାରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ— “ମୋର ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟକୁ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଜନ୍ମସନ୍ତାନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା କଥା। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପାଳିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଦିଗ୍ଦର୍ଶନା ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଜନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅନିଦ୍ରାରେ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରି କରି, ଏହି ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ରର ଛାୟାରେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଉଁଥିବା ଜୀବନ ଅତିତ କରି, ଏବେ ଏହି ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଚାହୁଁଛି।" "ଧର୍ମର ଭାର ବହିବା ଯଦିଓ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ, ତଥାପି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ନହେଲେ ଏହା ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ; ଏହି ଭାରକୁ ବହି ବହି ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ତେଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠାରେ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଜନମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋର ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ମୋର ପୁଅ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ବିଜେତା ରାମ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଆସନ୍ତା କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଧର୍ମର ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାମ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ନାୟକ; ତାଙ୍କର ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେବ।" "ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକାଥିରେ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏକତା କରି, ପୁଅକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ ନିଜେ ଶ୍ରମମୁକ୍ତ ହେବି। ମୋର ଏହି ଭଲ ଚିନ୍ତା ଯଦି ତୁମମାନେ ମନେ ପସନ୍ଦ କର, ତେବେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କର; କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପକୃତିକର ବିକଳ୍ପ ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାହା କୁହ।" "ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପକୃତିକର ଉପାୟ ଅଛି, ତେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସଭାରେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଚର୍ଚ୍ଚା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସେ।" ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ଖୁସିରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, ବର୍ଷା ଭରା ମେଘକୁ ଦେଖି ନାଚୁଥିବା ମୟୂର ପରି ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୃଦୁ, ଆନନ୍ଦ ଭରା ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା। ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝି, ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତାରେ ମନ ରଖି ଚିନ୍ତା କରି, ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ବହୁ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଅତିତ କରିଛନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ଏବେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ।" "ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୀର, ଶୂରବୀର ରାମଙ୍କୁ ବଡ଼ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ରାଜସ୍ୱ ଛତ୍ର ତଳେ ଦେଖିବାକୁ।" ଏହି ମନପସନ୍ଦ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନ ନେଇ, ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ପୁନି ପଚାରିଲେ— “ତୁମେ ଯେ ରାଘବଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବେ ଚାହୁଁଛ, ଏହି ତୁମ ମତ ଶୁଣି, ମୋତେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି; ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କହ।" "ମୁଁ ଏପରି ଧର୍ମସମ୍ମତ ଭାବେ ଏଖଣି ରାଜ୍ୟ କରୁଛି, ତଥାପି କାହିଁକି ତୁମେ ଏତେ ଉତ୍ସାହରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ତାପରେ ସେମାନେ, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସହିତ, କହିଲେ— “ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣର ଧାମ।" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗୁଣ—ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ; ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପାରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ ରାମ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ରାମ ଲୋକରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ ରାମଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି।" "ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମ।" "ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପ୍ରତିଞ୍ଜାପାଳକ, ଧାର୍ମିକ, ଦ୍ୱେଷଶୂନ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳୀ, ମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ।" "ସେ ମୃଦୁ, ଧୃଢ଼ମନା, ସଦା ଉତ୍ତମ, ଅସୂୟାଶୂନ୍ୟ; ରାଘବ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି।" "ସେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ମାନ, ତେଜ ଅପୂର୍ବ ଭାବରେ ବଢ଼ିଯାଉଛି।" "ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ବିଧିବତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ରତରେ ଦକ୍ଷ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଗତ।" "ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ରାମ ଗନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଧାର୍ମିକ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧି।" "ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ନେଇ ଶିକ୍ଷା ନେଇଛନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସମିତ୍ରୀ ସହିତ ଯାଇ, କେବେ ଅଜୟ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ; ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଫେରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୟସୂଚକ।