ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ମହାରାଜ ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ୟାୟକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ବିଶାଳ ସଭାକୁ ଡାକିଲେ । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପକାରକ ଓ ଉନ୍ନତିକର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ରାଜା ଦଶରଥ ରାଜସମ୍ମାନ, ଆକର୍ଷଣ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ ସମାବେଶିତ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନୋଠାରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛ, ମୋର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟକୁ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ପୁଅକୁ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି । ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜା ଯେପରି ଏହି ଜଗତକୁ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଶାସନ କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁଁ ସଦା ସଚେତନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ରହି ମୋ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଛି ।" "ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏହି ଧଳା ଛତାର ଛାୟାରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି । ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚି, ଏବେ ମୋର ଶରୀର କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଦେହରେ ବିଶ୍ରାମ ଆବଶ୍ୟକ । ଧର୍ମର ଭାର ବହିବାରେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅତି କଠିନ ।" "ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ଆପଣାକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ମୋର ପୁଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜୟୀ ରାମ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ । ସେ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଯୁକ୍ତ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କାଲି ସକାଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ରୂପେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବି ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଶ୍ରୀରେ ଭୂଷିତ ଏହି ରାମ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ଓ ଉତ୍ତମ ନାୟକ; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବ । ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବ, ଓ ମୁଁ ମୋର ପୁଅଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେବି ।" "ମୋର ଏହି ଭଲ ଚିନ୍ତା ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମନରେ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କର; କିମ୍ବା ଆଉ କିଛି ଉପାୟ ଥିଲେ ମତେ କୁହ । ମୋର ଏହି ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଉ କିଛି ଉପକାରକ ବିଚାର କର; କାରଣ ସମାବେଶିତ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ବିଚାର ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆଣେ ।" ରାଜା ଏପରି କହିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମନରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ବର୍ଷା ଭରା ମେଘକୁ ଦେଖି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂରମାନେ ପରି, ଉଲ୍ଲାସରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଭରା ସ୍ୱର ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଞ୍ଜି, ପୃଥିବୀକୁ ମନେ ହେଉଥିଲା କମ୍ପିତ କରିଦେଲା । ତାପରେ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାଙ୍କ ଭାବନାକୁ ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତା ଭାବେ ମନେ ବିଚାର କରି, ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ; ଏହି କାରଣରୁ ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କରନ୍ତୁ, ହେ ପୃଥିବୀପତି ।" "ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ, ବଳଶାଳୀ, ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ରାଜଛତା ତଳେ ଦେଖିବାକୁ ।" ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅବିଜ୍ଞାତ ଭାବରେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ରାଘବଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବେ ଚାହୁଁଛ, ଏଥିରେ ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି; ଏହି ନିମିତ୍ତରେ ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ କୁହ ।" "ମୁଁ ଏଯାଁ ଧର୍ମରେ ଏହି ଭୂମି ଶାସନ କରୁଛି, ତଥାପି କାହିଁକି ତୁମେ ବଳଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଭରିଆଛନ୍ତି ।" "ଏବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଏହି ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ଗାଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତୁଳ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍; ଶୁଣନ୍ତୁ ।" "ରାମ, ଦେବତା ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଓ ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ । ରାମ ଏହି ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଧର୍ମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ ରାମଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛନ୍ତି ।" "ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଧୈର୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର) ପରି ।" "ସେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ବାଚନରେ ସତ୍ୟ, ଶୀଳବାନ୍, କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଧୈର୍ୟଶୀଳୀ, ମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ ।" "ସେ ମୃଦୁ, ଧୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ସବୁବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ, ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି ।" "ସେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଠାରେ ସେବା କରନ୍ତି; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୀର୍ତ୍ତି, ମାନ୍ୟତା ଓ ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ ।" "ସେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନୋଠାରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଦୀକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପ୍ରବୀଣ ।" "ଭରତଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଅପୂର୍ବ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଶୀଳବାନ୍, ଚିନ୍ତାଶୂନ୍ୟ ଓ ବୃହତ୍ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ।" "ସେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରବୀଣ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଠାରେ ଶିକ୍ଷିତ; ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେ ସଦା ସଫଳ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି ।" "ସେ ସଦା ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇ, ବିଜୟ ଅନେଇ ଆସନ୍ତି; ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ଫେରିବା ସମୟରେ ।