ପୃଥିବୀର ରାଜା ଦଶରଥ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସରରେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ନଗର ଓ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନେତାମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ଉପହାର ଦେଇ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି। ହେଲେ ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତତାରେ କେକୟ ଓ ଜନକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ଶୁଣିବେ। ସେଇ ସମୟରେ ଶତ୍ରୁ ନଗର ବିଜୟୀ ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ। ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଏକ ପରେ ଏକ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ଦେଉଥିବା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅସନ ବଣ୍ଟନ କରାଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ। ଏପରି ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶିଷ୍ଟ ରାଜା, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବାବେଳେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଶତାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତିମାନ୍ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାଜା ଦଶରଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ଉପକୃତି ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଣୀ କହିଲେ। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ସ୍ନେହ ଓ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପୂର୍ବ ଗମ୍ଭୀରତା ଓ ଆକର୍ଷଣରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ମୋର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟକୁ ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ମୁଁ ବି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଶାସିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖର ନିମିତ୍ତ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି ମୁଁ ସର୍ବଦା ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଏବଂ ଚେତନ ଓ ଅନିଦ୍ର ରହିଛି। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରି କରି ଏବେ ମୁଁ ରାଜସିଂହାସନର ଛାୟା ତଳେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଦେହ ହଜିଯାଇଛି, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଲି, ଏବେ ବିଶ୍ରାମ ଚାହେଁ। ଧର୍ମର ଭାର ବହିବାରୁ ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ, ଏହା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ହେଲେ ବି, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା କଷ୍ଟକର। ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଆପଣମାନେ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ଆମି ସ୍ଵୟଂ ବିଶ୍ରାମ ନେବି। ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ମୋଠାରୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜୟୀ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଯିଏ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଉଁଠିକୁ ମୁଁ କାଲି ସକାଳେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ରାଜା ହେବେ; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେବ। ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଧନ୍ୟ ହେବ, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିବି। ଏହି ମୋ ଉପାୟ ଯଦି ଆପଣମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ; ନହେଲେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ଦେଖାନ୍ତୁ। ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ବି, ଯଦି ଅନ୍ୟ କିଛି ମଙ୍ଗଳକାରୀ ଉପାୟ ଥାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରାଯାଉ—କାରଣ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଚର୍ଚ୍ଚା ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସେ।" ରାଜା ଏପରି କହିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଖୁସିରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ମୟୂରମାନେ ବର୍ଷା ମେଘ ଦେଖି ଯେପରି ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୃଦୁ ଓ ସମ୍ମତିମୟ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯାହା ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲା। ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଭଲଭାବରେ ବୁଝି, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତାରେ ମନ ମିଶାଇ ବିଚାର କରି, ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ବହୁ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଶୂର ଓ ପ୍ରବଳ ଭୁଜାଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ, ଯିଏ ରାଜଛତ୍ର ଛାୟା ତଳେ ବଡ଼ ହାତୀ ଉପରେ ଅସୀନ ହେବେ।" ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ: "ତୁମେ ଯେ ରାଘବଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧିପତି ଭାବେ ଚାହୁଁଛ, ଏହି ମତ ଶୁଣି ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି; ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମେ ସତ୍ୟ କଥା କହ। ମୁଁ ଏଉଁଠି ଧର୍ମରେ ଚାଲି ଏଯାଁ ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଶୂର ବାଲକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ତେବେ ସେମାନେ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ସହିତ, କହିଲେ: "ହେ ଭୂପତି, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଭରପୂର। ଆମେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବସମ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପୁଅଙ୍କର ଆକର୍ଷକ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଗାଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ; ଶୁଣନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ତେଜ ଥିବା ରାମ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଡିଗ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ। ରାମ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ନିଜେ ଉପଜିଛି। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇବାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦୟାଳୁ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ମୃଦୁଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ। ସେ ମୃଦୁ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ, ଯୋଗ୍ୟ, ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି। ବିଦ୍ୱାନ୍ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ମାନ୍ୟତା ଓ ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି। ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତରେ ଦକ୍ଷ, ବେଦ ଓ ଶାଖାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଜ୍ଞ।" ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏକମତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଗୁଣଗାନ କରି ଦଶରଥଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।