ରାମଚରିତମାନସର ଏହି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକୁ ଏକ ଗଭୀର ଓ ଅନୁଭୂତିମୟ କଥାରୂପେ ଏଭଳି କହିଯାଉଛି— ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରବନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଆକାଶ, ବାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚିହ୍ନ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ମୁହଁ ଥିବା, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ଏହିପରି ସମୟରେ, ନିଜ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ସମୟ ଅନୁସାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ରାଜା ଦଶରଥ ଦ୍ରୁତ ଚିନ୍ତା ନେଲେ। ଏହାପରେ, ଭୂମିର ଏଶ୍ୱର ଦଶରଥ ଏକାଧିକ ସହର ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶର ପ୍ରମୁଖମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଓ ଉପହାର ଦେଇ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଯେପରି ଜଗତ୍ପତି ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି। ତଥାପି, ରାଜା ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା କେକୟ ଓ ଜନକଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଡାକିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ଏହି ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିବେ। ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁନିଗ୍ରାହକ ଦଶରଥ ନିଜ ରାଜାସନେ ବସିଲେ, ବାକି ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ ଏସି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଆସନ ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ଏହିପରିଭାବେ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୂମିର ଏଶ୍ୱର ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡଳୀକୁ ଡାକି, ଉତ୍ତମ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ। ରାଜା ଗଭୀର ଭାବ, ରାଜସିକ ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ଅତୁଳ୍ୟ ଗମ୍ଭୀରତା ସହିତ ସମ୍ମିଳିତ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ— "ମୋ ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ କିପରି ମୋର ପୂର୍ବଜ ରାଜାମାନେ ପୁଏ ପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ତାହା ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଶାସିତ ଏହି ଭୂମିକୁ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁଁ ସଦା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଏବଂ ସତର୍କ ଓ ଅନିଦ୍ର ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜସି ଛତ୍ର ଛାୟାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ କରି, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ଏବେ, ଦେହ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଅନେକ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚି, ବିଶ୍ରାମ ଚାହେଁ। ଧର୍ମର ଭାର ବହିବାରେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ନଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ। ସେଉଁଥିରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ପୁଅ ମୋଠାରୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁ ନିଗ୍ରାହକ ରାମ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯେପରି ଯୁକ୍ତ, ତେଣୁ ଧର୍ମର ଆଧାର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରାମଙ୍କୁ ସେଇପରି ଆସନ୍ନ କାଲି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ରାଜା; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ। ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୂମିକୁ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଏକତ୍ର କରି, ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ପାଇବି। ଏହି ମୋ ଚିନ୍ତା ଉଚିତ ଓ ଭଲ ଲାଗିଲେ, ଆପଣମାନେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ, ନାହିଁଲେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ କୁହନ୍ତୁ। ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଉପକାରକ ବିକଳ୍ପ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉ; କାରଣ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସେ।" ରାଜା ଏପରି କହିବା ସହିତ, ଆନନ୍ଦିତ ରାଜାମାନେ ପାଖରେ ବର୍ଷା ଭରା ମେଘକୁ ଦେଖି ମୟୂର ଯେପରି କୁହୁକୁହୁ କରନ୍ତି, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ଏହାପରେ ମୂଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କରି, ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ଏକତା ମନ ନେଇ ବିଚାର କରି, ବୟସ୍କ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଅନେକ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଉପରାନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୀର ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜସି ହସ୍ତୀ ଉପରେ ରାଜଛତ୍ର ଛାୟାରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଖୁସି ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଆଉ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅପରିଚିତ ଭାବେ ପଚାରିଲେ— "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରାଘବଙ୍କୁ ନିଜ ନାଥ ଭାବେ ଚାହୁଁଛ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି; ତେଣୁ, ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ। ମୁଁ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ହେ ଭୂମିପତି, ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣର ଧାମ। ଆମେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶୋଭା, ପ୍ରିୟତା, ଏବଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ କହିଦେବା; ଶୁଣନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅଡିଗ ରାମ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ରାମ ଏହି ଭୂମିରେ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ; ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ନିଜେ ରାମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶୁଖ ଦେବାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମାନ, ଧୈର୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।" ଏପରି ଭାବେ, ଦଶରଥଙ୍କ ରାଜସଭାରେ ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ଶୁଭ ଘଟଣାକୁ ଉତ୍ସବ ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ।