ରାମାୟଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏହିପରି ଉତ୍କଳନୀୟ ଗୁଣଗୁଡିକ ଓ ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ରାମଙ୍କର ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜକୁମାର ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଦଶରଥ ଆକାଶ, ଆମ୍ବିଏନ୍ସ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଂକେତ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ। ତିନି ବୁଝିଲେ ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ନିଜ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହରେ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ। ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଦଶରଥ ବିଭିନ୍ନ ନଗର ଓ ଦେଶର ଅଗ୍ରଣୀ ମାନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ ଉତ୍କଳ ଭୂଷଣ ଓ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କରିଲେ, ଯେପରି ଜଗତପତି ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ଅତି ଶୀଘ୍ରତାରେ କେକୟ ଓ ଜନକରାଜାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ଏହି ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଜାଣିବେ। ଏହିପରି ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା ରାଜା ଦଶରଥ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆସନ ବଣ୍ଟନ କରିବା ପରେ, ଅତିଥିମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ବସିଲେ। ଏହିପରି ଆଦର ଓ ଶିଷ୍ଟ ରାଜା, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଦଶରଥ ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଉଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ସଭା ଏକତ୍ର କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ ଆଗ୍ରହ ଓ ରାଜସମ୍ମାନ ଭରା କଣ୍ଠରେ, ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ମହାନ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: “ତମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟକୁ ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ସନ୍ତାନ ପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁଛି ଏହି ଭଲ ଶାସିତ ଏକାଇକା ବିଶ୍ୱକୁ ଉଚ୍ଚତମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ। ମୋର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ରାସ୍ତା ଅନୁସରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ରକ୍ଷା କରିଛି, ସଦା ସଚେତନ ଓ ଅନିଦ୍ର। ଏହି ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ଚେଷ୍ଟା କରିବା କ୍ଷଣରେ, ମୁଁ ଶ୍ୱେତ ଚାଁଦି ଛାଁୟାରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ କଟାଇ, ଏବେ ଏହି ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଚାହୁଁଛି। ରାଜଧର୍ମର ଭାର ଧରିବାରେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ, ଏହି ଭାର ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଏହି ଅଗ୍ରଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ ମୋର ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ରାଜକୁମାର ଭାବେ ବସାଇ, ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ। ମୋର ପୁଅ ରାମ ମୋଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ। ଚନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ, ଧର୍ମର ଅଗ୍ରଗାମୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ପ୍ରଭାତରେ ରାଜକୁମାର ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମ ଭାଗ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନାୟକ; ତାଙ୍କ ଶାସନ ତଳେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ ହେବ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏହି ଭୂମିକୁ ଶୀଘ୍ର ମଙ୍ଗଳରେ ଏକତ୍ର କରି, ମୋର ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ମୁଁ ଶ୍ରମ ମୁକ୍ତ ହେବି। ଏହି ମୋର ଭଲ ଭାବିତ ଏବଂ ଉଚିତ ଯୋଜନା ତମେ ମନେ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ଦୟାକରି ଅନୁମୋଦନ କର; ନାହିଁ ତ, ମୋତେ କିପରି କରିବା ଉଚିତ ତାହା କୁହ। ଯଦି ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପକାରୀ ଉପାୟ ବିଚାର କର; କାରଣ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଆଲୋଚନା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦେଇଥାଏ।” ଦଶରଥ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଅନନ୍ଦରେ ରାଜାମାନେ ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ବଡ ମେଘକୁ ଦେଖି ପିକ ପରି ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତାପରେ ମୂଳ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ସାହ ଭରା ମୂଦ୍ରାରେ ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ଯାହା ଭୂମିକୁ ମୁହେଁଇ ଦେଲା। ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମନମନେ ବିଚାର କରି, ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛ, ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ କଟାଇଛ; ଏହିପରି ରାମଙ୍କୁ ରାଜକୁମାର ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର, ଭୂମିର ଅଧିପତି। ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, ଯିଏ ଏକ ବଡ ହାତୀରେ ଚଡି, ରାଜାସନ୍ଦ୍ର ଛାଁୟାରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୋଭିତ।" ତାଙ୍କର ମନ ପସନ୍ଦ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତମେ ରାଘବଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବେ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ମୋତେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି; ତେଣୁ ସତ୍ୟ କୁହ। କାହିଁକି ମୁଁ ଏଯାଁ ଭୂମି ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ରାଜକୁମାର ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ?” ତାପରେ ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ସହିତ, ଉତ୍ତର କଲେ: “ହେ ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏବେ ତୁମର ପୁଅ ରାମଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୋହର ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଗୁଡିକ ଏକ ଏକ କରି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଶୁଣ। ରାମ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଡ଼ିଗ, ତିନି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ହେ ପ୍ରଜାପତି। ରାମ ଏହି ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ନିଜରୁ ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରୀ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି।” ଏହିପରି ଭାବରେ ଦଶରଥଙ୍କ ରାମ ଅଭିଷେକ ଯୋଜନା ଉପରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅନୁମୋଦନ ଓ ଉତ୍ସାହ ଜଣାଗଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଏବଂ ଧର୍ମ ଜଗତରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।