ବୟସ୍କ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ରାଜା ଦଶରଥ ଏକ ଦିନ ଭାବିଲେ—"ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଏଉଁଠି ବଞ୍ଚି ଅଛି, ସେଠି ରାମ କିପରି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ?" ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ ନିତ୍ୟ ଘୁରୁଥିଲା—"କେବେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା ଦେଖିବି?" ରାମ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖାନ୍ତି, ଓ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦଶରଥଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି; ସେ ମେଘ ଭଳି ଜନମାନସରେ ଶିତଳତା ଆଣନ୍ତି। ଶକ୍ତିରେ ସେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ, ଧୃତିରେ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ସମାନ, ଓ ଧର୍ମରେ ତ ଦଶରଥଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। "ଏହି ବୟସରେ ଯଦି ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖିପାରିବି, ତେବେ ମୋ ଜୀବନ ସଫଳ, ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ କରିଥିବା ପରି ଅନୁଭବିବି," ଦଶରଥ ଭାବିଲେ। ଏପରି ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପାର ଗୁଣ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି, ଯାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜପୁତ୍ରରେ ଦୁର୍ଲଭ, ଦଶରଥ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ ଓ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦେଖିଲେ ଆକାଶ, ବାୟୁ ଓ ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ବୟସର ଚିହ୍ନ ଆସିଛି। ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁଖ ଥିବା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ନିଜ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ଯଥାସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ଦେଶର ପ୍ରମୁଖମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ରାଜା ଶୋଭାମାନ ଓ ଅଳଙ୍କୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆଦର ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଯେପରି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ତ୍ୱରାରେ କେକୟ ଓ ଜନକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ଏ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିବେ। ଏହା ପରେ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ଦଶରଥ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆସନ ବଣ୍ଟନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଆଗ୍ରହ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ। ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ବସିଥିଲେ, ଦଶରଥ ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ୟୋତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ସମୟରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହା ଶୁଣ। ପୃଥିବୀର ନାଥ ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ସଭାସଦଙ୍କୁ ଡାକି, ସ୍ନେହ, ରାଜସମ୍ପ୍ରଭା ଓ ଅପୂର୍ବ ଗମ୍ଭୀରତା ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ—"ମୋ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟକୁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଜନ୍ମସନ୍ତାନ ପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମିକୁ ଉତ୍ତମ ଶାସନ ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉପହାର ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିଛି, ନିଶା ଦିନ ଜାଗି ରହିଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଛତ୍ର ଛାୟା ତଳେ ଅନେକ ବର୍ଷ ରହି, ଏବେ ମୋ ଦେହ କ୍ଲାନ୍ତ, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଚାହେଁ। ଧର୍ମର ଭାର ଏତେ ଭାରୀ, ଯାହା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନଥିଲେ ଧରିବା କଷ୍ଟକର। ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପ୍ରମୁଖମାନେ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ପୁତ୍ର ରାମ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ମୋଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ସେ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମପାଳକ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାଲି ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେବେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାମୀ, ଯାହାର ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ରକ୍ଷା ପାଇବ। ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏଇ ଭୂମି ଧନ୍ୟ ହେବ, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ ନିଜେ ନିର୍ବାରି ହେବି। ଏହି ମୋ ଭଲ ଭାବିଥିବା ଯୋଜନା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଯଦି ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଅନୁମୋଦନ କର; କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପକାରୀ ମତ ଦିଅ। ମୋ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭଲ ବିଚାର କର, ଯେହେତୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସେ।" ରାଜା ଏପରି କହିବା ସାଥିକୁ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯେପରି ମୟୂରମାନେ ବର୍ଷାମେଘକୁ ଦେଖି ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେଥିରେ ଏକ ମୃଦୁ, ଆନନ୍ଦ ଭରା ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯାହା ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା। ରାଜାଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ଏବଂ ଧନ-ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତା ଭାବରେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଚିନ୍ତା କରି, ବୟସ୍କ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଅନେକ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ସମୟରେ ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଚାହାଁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ବୀର ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ରାଜାସନେ ରଥ ଚଡ଼ି ରାଜଛତ୍ର ତଳେ ଦେଖାଯିବେ।" ଏହି ମନରଞ୍ଜକ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଏମିତି ଅବିଜ୍ଞାତ ଭାବରେ, ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ ଯେ ରାଘବଙ୍କୁ ନୀତିର ଅଧିପତି ଭାବେ ଚାହଁ, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତେଣୁ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ।