ଏହିଭଳି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଁଠିଏ ଚଉଁଠିଏ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୁବ୍ରତ କହିଲେ, “ବୃତ୍ର ବଧର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ।’’ ତେଣୁ, ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁନି ସେ ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ, ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, କହିଲେ, “ପୂର୍ବେ ମୋର ବୃତ୍ର ନାମକ ମହାପୁରୁଷ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଥିଲା। ତେଣୁ, ତୁମ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ସେ ମହା ଅସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଚାହୁଁଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ବିଧି କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ର ବଧ ହେବ। ମୁଁ ଆପଣାକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବି—ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଧ କରିପାରିବେ। ଏକ ଭାଗ ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ବଜ୍ର ହେବ, ତୃତୀୟ ଭାଗ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ। ତାପରେ ଶକ୍ର ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।’’ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ହେ ଦାନବ ନାଶକ। ଆମେ ବୃତ୍ର ବଧ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆପଣ ବାସବଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।’’ ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବୃତ୍ର ଅସୁର ଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଅସୁରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମିତି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହେଲେ—‘କିପରି ଏହାକୁ ବଧ କରିବୁ? କିପରି ପରାଜୟ ରୋକିବୁ?’—ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଇ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରି ବୃତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଛାଡିଲେ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର, ତାପ୍ତ ବଜ୍ର ବୃତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପଡିଲା, ଏହା ଅନ୍ତକାଳର ଅଗ୍ନି ପରି ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲା। ବୃତ୍ର ବଧ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବି, ଦେବତାମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସଂସାରର ଅନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୃତ ଗତିରେ ପଳାଇଲେ, ଏବଂ ସେହି ପାପ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପଡିଗଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡିଗଲେ। ଶତ୍ରୁ ବଧ ହୋଇଯିବା ପରେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପୂଜା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ପିତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ବୃତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପ ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି; ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଏହିପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ଉପାୟ କୁହନ୍ତୁ।’’ ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଶକ୍ର ମୋତେ ପୂଜା କରୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଦେବି। ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ପୂଜା କଲେ, ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପୁନଃ ପାଇବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।’’ ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା କହି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ। ଏହିପରି ଅଶୀ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏପରେ, ବୃତ୍ର ବଧର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ କୁହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବୃତ୍ର ନାଶ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସଂଜ୍ଞା ହରାଇ ଅଚେତନ ହେଲେ। ସେ ଜଣେ ଗୁଚ୍ଛି ଥିବା ସାପ ପରି ଦୂରେ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପଡିଗଲା; ପୃଥିବୀ ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଲା, ଅରଣ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା। ସମସ୍ତ ହ୍ରଦ, ନଦୀ ତାଙ୍କର ଧାରା ହରାଇଲେ, ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିପଦରେ ପଡିଲେ। ଜଗତ ଅବନତି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ଭୟଭୀତ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପରେ ଆବୃତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ମହାଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଶେଷ ତେଜ ପାଇଲା। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସି କହିଲା, “ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବେ?” ତେବେ, ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାକୁ କହିଲେ, “ହେ ଦୁର୍ଲଭେ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଉ।” ଦେବତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ବାଛିଲେ—“ମୋ ଏକ ଭାଗ ଚାରି ମାସ ଯାଏଁ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀମାନେ ରହିବ; ଏହା ହେଉଛି ଅଭିମାନ ଶମନ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଜଳସମୃଦ୍ଧ ଋତୁ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ସଦା ପୃଥିବୀରେ ରହିବ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ତୃତୀୟ ଭାଗ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଦମନ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ରହିବ। ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରାଧ ନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବି।’’ ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ କଥା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଚୀନ ଓ ପୂଜ୍ୟ ରାମାୟଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।