ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଏମିତି ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିପାରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ସମୟର ଅଧୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଥିବା ପ୍ରିନ୍ସ ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏମିତି ଥିଲା, ଯେପରି ଧରିତ୍ରୀ ଭୂମିର ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଏପରି ଅନେକ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପିତାଙ୍କର ମନ ପସନ୍ଦ ଥିବା ରାମ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରଭାବ ଏମିତି ଅଦମ୍ୟ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ପରି ଅପରାଜିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଧରିତ୍ରୀ ମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ଏମିତି ଅନେକ ଅପୂର୍ବ ଗୁଣ ନେଇ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ରାଜା ଦଶରଥ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହୋଇ ରହିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଜା ଏହି ଭାବନା କଲେ – “କିପରି ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିପାରିବି?” ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସର୍ବଦା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନେହ ଘୁରୁଥିଲା – “ମୁଁ କେବେ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖିପାରିବି?” କାରଣ, ରାମ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ଯେପରି ବର୍ଷା ମେଘ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ସୂତ୍ର। ଶକ୍ତିରେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଧୃତିରେ ପର୍ବତପତି ସମାନ ଏବଂ ଗୁଣରେ ମୋ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଏହି ବୟସରେ ଯଦି ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଭୂମିର ଶାସକ ଭାବେ ଦେଖିପାରିବି, ତେବେ ମୋର ଜୀବନ ସଫଳ ହେବ। ଏଭଳି ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପରିମିତ ଗୁଣ ନେଇ ରାମ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜପୁତ୍ରରେ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଦଶରଥ ଆକାଶ, ବାତାବରଣ ଓ ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚିହ୍ନ ଧରିଲେ। ଏହା ସହିତ, ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁଖ ଥିବା ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ତେଣୁ, ନିଜ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଉଚିତ ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ରାଜା ଦଶରଥ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ଭୂମିର ନାଥ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସହର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ରାଜା ମହା ଭବ୍ୟତାରେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ଉପହାର ଦେଇ, ପ୍ରଜାପତି ପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ତ୍ୱରାରେ କେକୟ ଓ ଜନକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ଏହି ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିବେ। ଏହିପରି, ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିଥିବା ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆସନ ବଣ୍ଟନ କରିବା ପରେ, ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ଏମିତି ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶିସ୍ଥ ରାଜାମାନେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଏପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେପରି ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହା ପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୂମିର ନାଥ ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକି, ଉତ୍ତମ ଓ ଉଦ୍ବୋଧକ ବାଣୀ କହିଲେ। ରାଜା ଏକ ଗମ୍ଭୀର, ରାଜସିକ ଗୁଣ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗମ୍ଭୀରତାର ସ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ – "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣ, ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟକୁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଜଣେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ସମ୍ମର୍ଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷାରେ ରଖିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଶାସିତ ଏହି ଭୂମିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉପହାର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଥିଲେ, ମୁଁ ସେହିପରି ସଦା ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଜାଗ୍ରତ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରି କରି ମୁଁ ଏହି ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର ତଳେ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଗଲି। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ଅନୁଭବ କରି, ଏବେ ଏହି ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଚାହୁଁଛି। ରାଜଧର୍ମର ଭାର ବହିବାରେ ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଯାହା ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନଥିଲେ ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ତେଣୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି ବିଶ୍ରାମ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି। କାରଣ, ମୋଠାରୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏହି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିଥିବା ରାମ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଳକ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରାମଙ୍କୁ ଆସନ୍ତାକାଲି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ଏବଂ ଶ୍ରୀରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏହି ରାମ ତୁମେମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନାଥ; ତାଙ୍କର ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ। ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୂମିକୁ ଏକାସାଥିରେ ସମୃଦ୍ଧ କରି, ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, ନିଜେ ଶାନ୍ତି ପାଇବି। ଯଦି ଏହି ମୋ ଭଲ ଭାବନା ତୁମେମାନେ ପସନ୍ଦ କର, ତେବେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କର; ନାହିଁଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପକୃତିକର ଉପାୟ ଅବଶ୍ୟ କହ। ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ପଥ ରହିଛି, ତେବେ ତୁମେମାନେ ଆଲୋଚନା କର; କାରଣ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଚର୍ଚ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସେ।