ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାଉଁଅଶୀ ଶର୍ଗାର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦୱାରରକ୍ଷୀ ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ବାର୍ତା ଦେଇ ଭାରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ରାଘବ ରାମ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି ବୁହୁତ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ — “ମୁଁ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି, ଏବେ ରାଘବମାନେ, ଆଉଥରେ ଧର୍ମର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଏହି ସେତୁ ଅଶ୍ରାଣ ଓ ଅବିନାଶୀ, ଏହି ଧର୍ମକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ । ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାଗ, ତେଣୁ ଆମେ ଏକାଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ ରହିଛି ।” “ମିତ୍ର ରାଜସୂୟ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଫଳ ପାଇଥିଲେ ଓ ଭରୁଣ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ସୋମ ରାଜସୂୟ କରି ଧର୍ମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅମର ଖ୍ୟାତି ପାଇଥିଲେ । ଏ ଦିନ ଆମେ ଏକାଠି ଭଲ କ’ଣ ହେବ ଭାବିବା ଉଚିତ; ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା କରିବା ଉଚିତ ।” ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ଜୋଡି ହାତରେ ନମ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — “ହେ ମହାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ତୁମେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛ । ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଓ ଖ୍ୟାତି ତୁମେ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ସମସ୍ତ ରାଜା ତୁମକୁ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଦେଖନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଜଗନ୍ନାଥ ପରି ଦେଖୁ । ପୁଅମାନେ ତୁମକୁ ପିତା ପରି ଦେଖନ୍ତି; ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ର ।” “ତୁମେ ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜବଂଶର ନାଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ । ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ନାଶ ହେବେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ରୋଷ ଦ୍ୱାରା । ତେଣୁ, ହେ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣର ଧାମ, ତୁମେ ଏ ପୃଥିବୀକୁ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ତୁମ ଅଧୀନ ।” ଭାରତଙ୍କ ଏହି ନେକ୍ତର ସମ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ କୈକେୟୀପୁତ୍ରଙ୍କ ସୁଖ ବଢାଇ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ — “ମୁଁ ତୁମ କଥା ଶୁଣି ଆଜି ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ । ଏହି ପୁରୁଷ ଭାବର କଥା ଧର୍ମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ କହିଛ । ଆମେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଚିନ୍ତାରୁ ବିରତ ହେଉଛି, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମ ଭଲ କଥା ପାଇଁ । ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଗତର ଦୁଃଖ ଆଣେ, ତାହା ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯୁବକଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ । ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଭଲ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ, ତେଣୁ ମୁଁ ଶୁଣୁଛି ।” ଏଉଁଅଶୀ ତିରାଶୀ ଶର୍ଗାର ଶେଷ ହେଲା । ଏହା ପରେ, ରାମ ଓ ଭାରତ ଉତ୍ତମ କଥା କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ — “ଅଶ୍ୱମେଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଏହା ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର କ୍ରିୟା ତୁମେ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଘବ ।” “ପୁରାତନ କାଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପରେ ଢାକା ହେଇ, ଅଶ୍ୱମେଧ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ । ଦେବାସୁର ମିଳନ ସମୟରେ ବଡ଼ ଦାନବ ବୃତ୍ର ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରଶଂସିତ । ସେ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ତିନି ଗୁଣ ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ପ୍ରେମ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ ।” “ସେ ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ପୃଥିବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରେ ଉନ୍ନତ ଥିଲା । ସେ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଦେଇଥିଲା; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଅଧିକ ଓ ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । ପୃଥିବୀ ଚାଷ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟରେ ଥିଲା; ସେ ଏପରି ରାଜ୍ୟର ଉନ୍ନତି ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।” “ତାଙ୍କ ମନ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା; କାରଣ ତପସ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ, ଅନ୍ୟ ଭୋଗ ମାୟା ଦିଏ । ସେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ଦେଇ, ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଇ, ଦେବମାନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ।” “ବୃତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କହିଲେ — ‘ବୃତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହେଇଯାଇଛି; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିପାରିବି ନାହିଁ ।’” “ଯଦି ସେ ଆସୁର ନାୟକ ଆଉ ତପସ୍ୟା କରିବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ରହିବ, ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିବ । ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ ଦୟାଳୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଅନ୍ଦେଖି କରୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ବୃତ୍ର ଟିକିପାରିବେନି ।” “ତୁମେ ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରେମର ମିଳନ କରିଥିଲେ, ସେ ଦିନ ଥିରୁ ସେ ଜଗତର ଅଧିପତି ହୋଇଯାଇଛି । ତେଣୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ, ଜଗତ ପାଇଁ ତୁମ ଦୟା ଦିଅ; ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ହେବ ।” “ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମକୁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ବୃତ୍ର ବିଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କର ।” “ତୁମେ ସଦା ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ, ତୁମେ ନାଥ ହେଉଛ ।