ଦଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଭୟାନକ ଅପମଙ୍ଗଳ ଆସିଛି, ଯାହା ଜଳନ୍ତା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଭୟଙ୍କର। ଦଣ୍ଡ, ଯିଏ ନିଜେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ, ସେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଅଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାରୁ ନିଜ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅନୁୟାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ବିନାଶ ଆସିଛି। ଏପରି ଭୟାନକ ଅପରାଧ କରିଥିବାରୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବ। ସତରେ, ସପ୍ତ ରାତ୍ରି ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଚାରିପାଖ ଶତ ଯୋଜନା ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟାନକ ଧୂଳି ବର୍ଷା ହେବ, ଯାହା ଦଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ବିନାଶ ପାଇବେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ପରିସର ଅଛି, ସପ୍ତ ରାତ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଧୂଳି ବର୍ଷା ସବୁକିଛି ଢାକି ଦେବ। ଏପରି ଭାବେ କହି, ରୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତିନି ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲୋକମାନେ ଗ୍ରାମ ଚାରିପାଖରେ ରୁହନ୍ତୁ।” ଉଶନାସଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଆଶ୍ରମବାସୀ ଏହି ଭୂମି ଛାଡ଼ି ଚାରିପାଖରେ ଗଲେ। ପୁନି ସେ ତାହାଁଥିରେ ତାପସମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ରୁହ, ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ। ଏହି ଏକ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପି ହ୍ରଦ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏଠାରେ ଧୂଳି ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିର୍ବିକାର ଚିତ୍ତରେ ରୁହ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର। ଏହି ରାତିରେ ତୁମ ପାଖରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନେ ସଦା ଧୂଳି ବର୍ଷାରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବେ।” ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଏହି ଆଞ୍ଜଳି ଶୁଣି, ସେ ଧୂଳିରହିତ ଭାର୍ଗବୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ବାପା, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ଭାର୍ଗବ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ଅନ୍ୟଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ସପ୍ତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେବକ, ସେନା, ଯାନ ଏବଂ ଆସ୍ତ୍ର ସମେତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା—ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିଲା। ଦଣ୍ଡଙ୍କ ଏହି ଅଧର୍ମ କାରଣରୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଶୈବ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ଭୂମି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ତାପସମାନେ ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଜନସ୍ଥାନ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। “ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ରାଘବ। ଏବେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନାର ସମୟ ଶେଷ ହେଉଛି, ହେ ରଣବୀର। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ କଳଶ ନେଇ ସ୍ନାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା କରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଟି ଏବେ ଅସ୍ତମିତ ହେଉଛି, ରାମ। ଏହିପରି ଶୁଣି, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳସ୍ପର୍ଶ କର।” ଏହିପରି ଗୃଥିତ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାଶୀତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଏକ ପବିତ୍ର ହ୍ରଦକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଅପ୍ସରାଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଜଳସ୍ପର୍ଶ କରି ଏବଂ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ରାମ ଘଟଜନ୍ମା ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଳ, କନ୍ଦ, ଔଷଧି ଓ ସଫଳ ଧାନ୍ୟ ଯଥା ଚାଉଳ ଦିଆ କଲେ। ରାମ ଏହି ଅମୃତ ସମାନ ଭୋଜନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାରେ ରାତି କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତରେ, ଶତ୍ରୁଦମନ ରାମ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଧନ୍ୟ ଓ ଅନୁଗୃହୀତ ହେଲି; ପୁନି ଏଠାକୁ ଆସି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି, ଏହା ମୋ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ।” କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ତପୋବଳଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମର ଏହି ଶବ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ। ତୁମେ, ରାମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା। ଯେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସମ୍ମାନିତ। ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଦ୍ୱେଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯମଦଣ୍ଡରେ ଅଭିଘାତ ପାଇ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏପରି ତୁମେ, ରାଘବ, ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା। ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ତୁମ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ନିର୍ଭୟ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ, ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଅ, କାରଣ ତୁମେ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ।" ଏପରି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ହସ୍ତ ଜୋଡି ସମସ୍ତ ତାପସଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ନମସ୍କାର କରି, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସିଲେ। ଯିବା ବେଳେ, ଚାରିପଟେ ତାପସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଏକାଜି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପକରେ ବସିଥିବା ରାମ, ମେଘ ସମୀପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା କରି, ରାମ ଆୟୋଧ୍ୟାର ମଝିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ମୁକ୍ତ କରି, “ଯାଅ, ଭଲ ରହ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏପରେ, ରାମ ଗୃହଭିତରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶୂରବୀର, ସେମାନେକୁ ଡାକି ଆଣ।” ଏହିପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଶେଷ ହେଲା।