ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ। ରାମ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ଅବତାର, ନିତିମାନ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ନତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସଠିକ୍ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଓ ଦ୍ୱିଜଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିଲେ। ତିନି ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ; ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଲୋକାଚାର ଓ ଶିଳ୍ପରେ ଦକ୍ଷ, ନିତିରେ ନିପୁଣ। ଚୁପ ଓ ସଂଯମିତ, ଗୁପ୍ତ ସମ୍ପର୍କରେ ଚତୁର, ସହଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ସଂଯମ, ବିରତି ଓ ନିଗ୍ରହ ପାଇଁ ଯଥାପ୍ରସଙ୍ଗ ଜାଣିଥିଲେ। ଅଟୁଟ୍ ଭକ୍ତି, ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ, ମିଥ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ, କଠୋର ଭାଷା ନୁହେଁ, ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମିକ, ସତର୍କ, ନିଜ ଓ ପର ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, କୃତଜ୍ଞ, ମନୁଷ୍ୟର ଗୁଣ ବିଚାର କରିବାରେ ଦକ୍ଷ; ନିଗ୍ରହ ଓ ଦୟାରେ ନିପୁଣ, ନ୍ୟାୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମିକମାନେ ଦ୍ୱାରା ହମ୍ବା ଓ ସମର୍ଥନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ ଦେବା ଓ ଶାସନ ଦେବାରେ ନିପୁଣ; ଧନ ଅର୍ଜନ ଓ ବ୍ୟୟ ନିୟମ ଜାଣିଥିଲେ। ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ଅଟୁଟ୍, ଶୁଭ ଲାଭ ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ, ଏବଂ କଦାଚିତ୍ ଅଳସ ନୁହେଁ। ବ୍ୟବହାର ଓ କଳାର ବିଭାଗ ଜାଣିଥିଲେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ ଦକ୍ଷ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଥଯୋଧ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆକ୍ରମଣ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିପୁଣ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଅସୂୟା ନାହିଁ, କ୍ରୋଧ ଜିତିଛନ୍ତି, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ। କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସମୟର ଅଧିନ ନୁହେଁ; ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ତିନି ଲୋକରେ ରାମଙ୍କ ଛମା ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ, ପୃଥିବୀ ସମାନ; ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ସମାନ। ଏପରି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପିତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ରାମ ତାପର୍ଣ୍ଣ ରବି ସମାନ ଚମକୁଥିଲେ। ଏପରି ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରତାପ, ଅଜୟ, ଜଗତ୍ର ନାଥ ସମାନ; ପୃଥିବୀ ନିଜ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଏତେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରି, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ତଳିଗଲେ। ବୟସ୍ ଓ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନରେ, ଦଶରଥ ଭାବିଲେ: "ମୁଁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ କିପରି ରାମ ରାଜା ହେବେ?" ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଘୂରେ: "ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ କବେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବି?" ରାମ ଜଗତର ଉନ୍ନତି ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ; ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜାଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ବର୍ଷାଦେଉଥିବା ମେଘ ସମାନ। ଶକ୍ତିରେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି, ଧୃତିରେ ପାର୍ବତୀରାଜ, ଧର୍ମରେ ଦଶରଥଠାରୁ ଅଧିକ। "ଏହି ବୟସରେ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ, ମନେ ହେବ ମୁଁ ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ କରିଛି।" ଏପରି ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପାର ଗୁଣ, ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ଜଗତ୍ରେ ଅତିକ୍ରମ କରି। ରାମ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦଶରଥ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଦଶରଥ ଆକାଶ, ବାତାବରଣ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଏହି ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ, ମହାତ୍ମା ରାମ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମାନ ମୁଖ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଃଖ ନିବାରଣ କରିଥିବା, ଜଗତର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଦେଖିଥିଲେ। ନିଜ ଓ ପ୍ରଜାର ଭଲ ପାଇଁ, ଯଥାସମୟରେ, ଧର୍ମିକ ଦଶରଥ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରେ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହି ଭୂମିର ନାଥ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସହର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସଜ୍ଜିତ ଓ ଚମକୁଥିବା ଦଶରଥ, ସମ୍ମାନ ଓ ଉପହାର ଦେଇ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅତି ତ୍ୱରାରେ କେକୟ ଓ ଜନକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ଖୁସି ଖବର ଶୁଣିବେ। ଦଶରଥ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରି, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ସମ୍ବେଦନା ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଆସନ ବଣ୍ଟନ କଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକାଠି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶାସିତ ରାଜା, ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରି, ଦଶରଥ ଏକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଚମକୁଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣ। ତାପରେ ଭୂମିର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସଭାକୁ ଡାକି, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଉତ୍କର୍ଷ ଓ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଦଶରଥ, ରାଜାମାନେ ପ୍ରତି, ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ଉତ୍କର୍ଷ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ କଥା କହିଲେ: "ତମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣୁଛ, ମୋ ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ ମୋ ଆଗ୍ରଜମାନେ ପୁତ୍ର ସମାନ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଯେଉଁଥିରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଉତ୍ତମ ଶାସନ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଉତ୍ତମ ଲାଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବି। ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରି, ମୁଁ ସଦା ମୋ ପ୍ରଜାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛି, ସଦା ସତର୍କ ଓ ଅନିଦ୍ର।" "ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି କରି, ରାଜସି ଧ୍ୱଜର ଛାୟାରେ ବୟସ ହେବା ସହିତ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ଅନୁଭବ କରି, ଏବେ ଏହି ଶରୀର ପ୍ରଶାନ୍ତ, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଚାହେଁ।" "ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଧର୍ମର ଭାର, ମୋ ପାଇଁ ଅତି ଭାରି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ଚିନ୍ତା, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସଭା ଏକାଠି, ରାଜାଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଧାର ଓ ଉତ୍ତମ କଥା ରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଚମକୁଥିଲା।