ଏହିପରି ଦେବତାସମ, ଗୁଣମୟ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ରାମଙ୍କୁ ଏକ କଥାରେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ରାମ ଜ୍ଞାନୀ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ସଦା ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିବା, ମଧୁର ଭାଷାର ଅଧିକାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ କେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉନଥିଲେ। ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୟସ୍କ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଭଲପାଉଥିଲେ। ରାମ କରୁଣାମୟ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ, ସଦା ନିଜେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଏହି ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉପଯୋଗୀ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାନ୍ୟତା ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ଏହାର ଦିବ୍ୟ ଫଳ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ସ୍ନେହ ରଖୁଥିଲେ। ଅଶୁଭ କିଛିରେ ସେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ନେଉନଥିଲେ, ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା କେବେ କହୁନଥିଲେ; ସଦା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହୁଥିଲେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଷାବିଦ୍ ଭଳି। ସୁସ୍ଥ, ଯୁବକ, ଶାରୀରିକ ଓ ମନୋହର, ସେ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏକମାତ୍ର ଗୁଣମୟ ବ୍ୟକ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ରାଜକୁମାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯେପରି ଦେହର ବାୟୁ ଦେହ ବାହାରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଓ ବ୍ରତରେ ନିପୁଣ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଠିକ୍ ଭଳି ଜାଣିଥିବା, ଭାରତଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ଭାଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ପିତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅବିଚଳିତ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ; ବୟସ୍କ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ଶିକ୍ଷିତ। ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦକ୍ଷ, ସାମାଜିକ ଚଳଚଳନ ଓ ଚରିତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ଶାନ୍ତ, ଅଳ୍ପଭାଷୀ, ଗୁପ୍ତ ମନୋଭାବରେ ଚଳିଥିବା, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସହାୟିତ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନଥିଲା, ଓ ବିରକ୍ତି ଓ ସଂୟମ ପାଇଁ ଠିକ୍ ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ। ଏହି ଭଳି ଭକ୍ତିରେ ଅଡ଼ିଗ, ଜ୍ଞାନରେ ଅଚଳ, ମିଥ୍ୟା କେବେ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ, କଠୋର କଥା କହୁନଥିଲେ, ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମୀ, ସତର୍କ, ନିଜ ଓ ପର ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଘ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି, ଲୋକର ଗୁଣ ଚିନିପାରିବାରେ ଦକ୍ଷ; ସଂୟମ ଓ ଉପକାର ଦୁହିଁରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମ୍ବିଧାନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନ୍ୟାୟପର। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମନ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଗୁଣୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରିବା, ଉଚିତ ପଦ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେଇବାରେ ଦକ୍ଷ; ଧନ ଉପାର୍ଜନ ଓ ବ୍ୟୟ ଓ ତାହାର ଉଚିତ ବ୍ୟବହାର ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ମିଶ୍ର ଦୁହିଁରେ ନିପୁଣ; ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଉଭୟକୁ ରକ୍ଷା କରି, ସୁଖ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ ଓ କେବେ ଅଲସ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ କଳା କୌଶଳ ଓ ଶିଳ୍ପ ବିଭାଗ ଜାଣିଥିବା, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ପାଳନରେ ଦକ୍ଷ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସେ ସର୍ବପ୍ରଥମ, ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ମହାରଥୀ ଭାବେ ମାନେ; ଆକ୍ରମଣ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସେନା ବିନ୍ୟାସରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଅଜୟ, କ୍ରୋଧିତ ଦେବତା-ଦାନବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ପାରିବେନାହିଁ; ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା, ଅଭିମାନ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାର ଅଭାବ। ସେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ନୁହଁନ୍ତି, କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ନୁହଁନ୍ତି; ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ରାଜପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ଛମା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ପୃଥିବୀ ସମାନ; ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଏଭଳି ଗୁଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ଅର୍ଜନ କରି, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରଭାବ ଏପରି ଅଜୟ, ଯେପରି ଏକ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ; ପୃଥିବୀ ନିଜ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରୁଥିଲା। ଏପରି ଅପୂର୍ବ ଗୁଣ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଦଳନ ଦଶରଥ ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ। ବୟସ୍କ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦଶରଥ ବିଚାର କଲେ—ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ୍ତ, ସେଉଁଠି କିପରି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯିବ? ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହ ମୋ ହୃଦୟରେ ସଦା ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ—କେବେ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ଦେଖିପାରିବି? ସେ ଜଗତର ଉନ୍ନତି ଚାହାଁନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି, ବର୍ଷାଦାୟକ ମେଘ ଭଳି। ଶକ୍ତିରେ ସେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଧୃତିରେ ପର୍ବତପତି ସମ, ଗୁଣରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ। ଏହି ବୟସରେ ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁଥିବା ଦେଖିପାରିଲେ, ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ ହେବା ଭଳି ଲାଗିବ। ଏହିପରି ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପରିମିତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ସାମାନ୍ୟ ଲୋକଠାରୁ ଅଧିକ। ଏପରି ଗୁଣ ଦେଖି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଆକାଶ, ବାତାବରଣ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ବୁଝିଲେ ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିବା, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମ ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ନିଜ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ସହିତ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ବିଭିନ୍ନ ନଗର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସଜ୍ଜିତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଓ ଉପହାର ଦେଇ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେପରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସ୍ବୀକାର କରନ୍ତି। ତେବେ ତାଙ୍କ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତତାରେ କେକୟ ଓ ଜନକ ରାଜାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ସୁସମ୍ବାଦ ଶୁଣିବେ। ଏହିପରି ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାଜା ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।