ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସଦା ନିଜରୁ ବୟସରେ, ଗୁଣରେ, ଜ୍ଞାନରେ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ସଦା ପ୍ରଥମେ କଥା ହୁଏ, ମଧୁର ଭାଷାରେ କଥା କହନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନହୁଅନ୍ତି। ରାମ କଦାପି ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି। ଦୟାଳୁ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଆଦରଶୀଳ, ଦୁଃଖିତମାନେ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ, ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସଦା ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ପବିତ୍ର। ରାମ ନିଜ ବଂଶର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ମନ ରଖନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହାର ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଫଳକୁ ମନରେ ଅତି ଆଦର କରନ୍ତି। ସେ କେବେ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନର୍ଥକ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସଦା ଯୁକ୍ତିସହିତ କଥା କହନ୍ତି, ଭାଷାର ଅଧିପତି ସଦୃଶ। ରାମ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଯୁବା, ମଧୁରଭାଷୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣିଥିବା, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଗୁଣବାନ। ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ରାଜପୁତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ। ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ବ୍ରତ ଓ ନୀତିରେ ନିପୁଣ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଅଛି, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅବିଘ୍ନ ମନ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିତି ଓ ଧନରେ ପ୍ରବୀଣ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ। ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ସାର ଜାଣିଥିବା, ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଶସ୍ତ, ସାମାଜିକ ଚଳନା ଓ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ। ଶାନ୍ତ, ଅଳ୍ପଭାଷୀ, ଗୁପ୍ତ ଚିନ୍ତାଧାରା, ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ସମର୍ଥିତ, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ତ୍ୟାଗ ଓ ସଂଯମର ଉଚିତ ସମୟ ଜାଣନ୍ତି। ଭକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼, ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ, ମିଥ୍ୟା ନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, କଠୋର ଭାଷା କହନ୍ତି ନାହିଁ, କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ, ସତର୍କ ଏବଂ ନିଜ ଓ ପରର ଦୋଷ ଜାଣନ୍ତି। ସେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝିବାରେ ପ୍ରବୀଣ; ନିୟମ ଓ ଦୟାରେ ଦକ୍ଷ, ନ୍ୟାୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତମମାନେ ସହିତ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସମର୍ଥନରେ, ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଶାସନରେ ନିପୁଣ, ଧନ ଅର୍ଜନ ଓ ବ୍ୟୟର ଉଚିତ ବ୍ୟବହାର ଜାଣନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଅଛି, ଧନ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରି, ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, କେବେ ଅଳସ ନୁହଁନ୍ତି। ବ୍ୟବହାରିକ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପର ବିଭାଗ ଜାଣନ୍ତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଳନ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ ଦକ୍ଷ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶିରୋମଣି, ମହାରଥୀ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆକ୍ରମଣ, ବିଗ୍ରହ ଓ ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥାପନରେ ଦକ୍ଷ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, କ୍ରୋଧିତ ଦେବତା ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା, ଅଭିମାନ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ। ସେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ନୁହଁନ୍ତି, କାଳର ଅଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି; ଏପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ରାଜପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର କ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ପୃଥିବୀ ସମ କ୍ଷମାଶୀଳ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମ। ଏପରି ଗୁଣମୟ ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଯେମିତି ଚମକେ, ସେମିତି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରଭାବ ଏପରି ଅଜୟ, ସେ ପୃଥିବୀର ନାଥ ସମ, ଭୂମି ନିଜର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ଏହି ଅପୂର୍ବ ଗୁଣ ଦେଖି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବୟସ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ—ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ କିପରି ରାମ ରାଜ୍ୟଭିଷେକ ପାଇପାରିବେ? ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ଅତିଶୟ ସ୍ନେହ ନିତ୍ୟ ମୋର ହୃଦୟରେ ଘୁରୁଛି: କେବେ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା ଦେଖିପାରିବି? କାରଣ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଁନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ବର୍ଷାଦାନ କରୁଥିବା ମେଘ ସମ। ଶକ୍ତିରେ ସେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଧୃତିରେ ପାର୍ବତ୍ୟ ରାଜା ସମ, ଧର୍ମରେ ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଏହି ବୟସରେ ମୋ ପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁଥିବା ଦେଖିପାରିଲେ, ମୁଁ ମନେ କରିବି ଯେ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ଏପରି ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପାର ଗୁଣ, ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଆକାଶ, ବାତାବରଣ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଏହି ମଧ୍ୟ ବୁଝିଲେ ଯେ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ ମୁଖ ଥିବା, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ନିଜ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଉଚିତ ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ସହିତ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି, ଭୂମିପତି ରାଜା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନଗର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ରାଜା ଶୋଭାୟମାନ ଓ ସାଜିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁଲୋକର ନାଥ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି। ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଦ୍ରୁତତାରେ କେକୟ ଓ ଜନକ ରାଜାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପରେ ଶୁଣିବେ। ସେ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାଜା ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଖ୍ୟାତିନାମା ରାଜାମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ବିଭିନ୍ନ ଆସନ ବଣ୍ଟନ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଉଚିତ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶିଷ୍ଟ ରାଜା, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।