ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗ୍ବିଜୟ ଯାତ୍ରାରେ, ସେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କୌଣସି ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ପରେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଏକ ଏମିତି ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସ୍ପଟ୍ଟହୀନ ଦର୍ପଣ ପରି ଶୁଭ୍ର। ତାପରେ, ରାଜର୍ଷିଁ ଦଳର ଏହି ଅନୁଗାମୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଶୈବଳା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ହ୍ରଦରେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ—ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦେହ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ। ସେଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ରାମ ଏବଂ କହିଲେ, "ଧନ୍ୟ ଅଛ, ଏ ନିଶ୍ଚଳ ଧୀର!" ତାପରେ ଜିଜ୍ଞାସା କରି ପଚାରିଲେ—"ତୁମେ କେଉଁ ଜନ୍ମର? ଏ ତପସ୍ୟାରେ ଏତେ ଅଗ୍ରଗାମୀ କିପରି? ମୁଁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ତୁମର ଲକ୍ଷ୍ୟ କଣ? ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ଫଳ? ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କାହିଁକି? କେଉଁ ଆଶ୍ରୟରେ ଏହା କରୁଛ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର? ସତ୍ୟ କହ।" ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ତାପସ୍ବୀ ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ବଂଶ ଓ ତପସ୍ୟାର କାରଣ କହିଲେ। ଏହିପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ତପସ୍ବୀ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଶୂଦ୍ର ବଂଶର, ମୋର ନାମ ଶମ୍ଭୂକ। ହେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାମ, ଏହି ଦେହରେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଛି। ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କହୁନାହିଁ, ଦେବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିଛି; ଏହା ଜାଣ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ।" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ରାଘବ ନିଜ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାହାର ଧାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ତାହା ମୁକଳି କରି ଶୂଦ୍ର ଶମ୍ଭୂକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, "ଶାଭାଶ! ଶାଭାଶ!" ସେଇ ସମୟରେ ଦେବମାଳା, ଦିବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ସବୁ ଦିଗରୁ ପବନରେ ଉଡ଼ି ଆସି ପଡ଼ିଲା। ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମୃଦୁଭାଷୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ଯାହା ଚାହଁ, ଏକ ବର ମାଗ। ଏହି ଶୂଦ୍ର ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" ଦେବତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଶାନ୍ତ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ଏବେ ବଞ୍ଚିଯାଉ; ଏହି ବର ଦିଅ, ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା।" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୋଷ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅକାଳେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅ; ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି।" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଚିନ୍ତା କରନାହିଁ; ଏଇ ଛୁଆଁ ଏବେ ଜୀବନ ପାଇଛି ଏବଂ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ମିଶିଯାଇଛି। ଏହି ଶୂଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ ଛୁଆଁ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଥିଲା। ତୁମେ ମଙ୍ଗଳ ପାଅ, ଏବଂ ଆମେ ଏବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁ।" "ଏହି ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ବାର ଦିନ ବିତିଗଲା, ସେ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଚଳ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅ, ଏହି ମହାଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ।" ସମ୍ମତି ଦେଇ, ରଘୁନନ୍ଦନ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କୃତ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଆସି ବସିଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚାଲିଗଲେ, ରାମ ତେଜଗତିରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଆସିଥିବାର ଦେଖି, ତପୋଧନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଆସନ ଦେଇ ସଂମାନିତ କଲେ। ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଗଣଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଯିବା ପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁଷ୍ପକରୁ ଅବତରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ବସିଲେ। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତପସ୍ବୀ, କୁମ୍ଭଉଦ୍ଭବ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ସ୍ବାଗତ ତୁମକୁ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ରାଘବ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଅତିଥି ଭାବେ ସଦା ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛ।" "ଦେବତାମାନେ ତୁମେ ଏକ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ବୋଲି କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରୁହ, ରାଘବ; ପ୍ରଭାତେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ତୁମର ନଗରକୁ ଯିବ।" "ତୁମେ ନାରାୟଣ, ଦିବ୍ୟ; ସମସ୍ତ ତୁମରେ ବିସ୍ଥାପିତ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ନିତ୍ୟ ପୁରୁଷ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ; ଏହା ମୋର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ନିଅ।" ଏଭଳି, ରାମ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପଥ ଓ ଦୟାର ମାନବୀୟ ଉଦାହରଣ ଦେଇ, ଦେବତା, ରିଷି ଓ ଲୋକଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ମାନବ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।