ପୂର୍ବକାଳର ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁଗରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନଥିଲା, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ ଏକ ପାଦ ଭୂମିରେ ରଖିଲା। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିତ ଯୋଗ ହେବାରୁ ଲୋକମାନଙ୍କର ତେଜ ହ୍ରାସ ପାଇଲା। ପୂର୍ବତନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଂସ ଭୋଜନ ଏବଂ ତୀବ୍ର ରାଗ ଏହି ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକ ପାଦ ରଖିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ଅନ୍ୟାୟ ର ଏକ ପାଦ ଅସତ୍ୟ ରୂପେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆସିବା ସହିତ, ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କମିଗଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ତଥାପି ଲୋକେ ମାତ୍ର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଭୂମିକାକୁ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସେବା ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ବଢ଼ିବା ସହିତ, ପୂର୍ବତନ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଅବନତିରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ତାପରେ ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦ ଭୂମିରେ ରଖିଲା, ଏହିଠାରୁ ଏହି ଯୁଗକୁ ଦ୍ୱାପର ଭାବରେ ଜଣାଗଲା। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ଯୁଗ ଅବନତି ପାଇଲା, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ଯୁଗରେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିନି ଯୁଗରେ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁସାରେ ତପସ୍ୟା ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା। ଏହି ତିନି ଯୁଗରୁ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମ ସ୍ଥିର ହେଲା; ଏଠି ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ନିମ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। କଳି ଯୁଗରେ ଶୂଦ୍ରଜନ୍ମ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେବ; ଦ୍ୱାପରରେ ଶୂଦ୍ରଜନ୍ମ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟାୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହେବ। ରାଜନ, ଏହି ଅପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ ତପସ୍ବୀ ଏବେ ତୁମ ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି। ଯେଉଁଠି ରାଜ୍ୟରେ କେହି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାମ କରେ, କିମ୍ବା ସହରକୁ ଅପଶକୁନ ଆଣେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜା ଯଦି ଧର୍ମରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତେବେ ତିନି ତାଙ୍କର ପଢ଼ା, ତପସ୍ୟା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକ ଷଷ୍ଠାଂଶ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯଦି ରାଜା ଏହି ଷଷ୍ଠାଂଶ ନେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେ କିପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ତେଣୁ, ହେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର; ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବ, ସେଠି ତୁମର ଉଦ୍ୟମ ଲଗାଅ। ଏହିପରି କଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ବଢ଼ିବ, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ିବ, ଏବଂ ଏହି ଶିଶୁ ଜୀବିତ ରହିବ। ଏହିପରି ଭାବରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚୁଅତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଅମୃତସ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଲା ଏବଂ ସେ କହିଲେ: "ହେ ସୁମୂଦ୍ର, ତୁମେ ଯାଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ଶିଶୁ ଶରୀରକୁ ତେଲ ଭରା ପାତ୍ରରେ ରଖ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମଧୁର ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଯେଉଁଠି ଶିଶୁ ଦେହ ଅକ୍ଷୟ ରହିବ। ଶିଶୁ ଦେହ ରକ୍ଷା ଓ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କରାଯିବା ସମୟରେ କୌଣସି ଅନର୍ଥ ହେବା ଦିଅ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧରୀ ଶ୍ରୀରାମ ମନରେ ଭାବି Puṣpaka vimāna-ku ଡାକିଲେ, "ଆସ।" ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି Puṣpaka vimāna ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଘବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଗଲା। ଏହା ନମ୍ର ହୋଇ କହିଲା: "ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ହେ ମହାବାହୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" Puṣpaka vimāna ର ଏହି ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଆକାଶ ରଥରେ ଆସି ବସିଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ତୁଣୀର ଓ ଚମତ୍କାର ତଳୱାର ନେଇ, ସେ ସୌମିତ୍ରି ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ନଗରରେ ରଖି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେଉଁଠି ଏଉଁଠି ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ପରେ ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହିମାଲୟ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଉଁଠି କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ପରେ Puṣpaka vimāna ରେ ବସି, ମହାବାହୁ ରାଜା ଏକ ପବିତ୍ର ଆଚରଣର ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଏକ ଆଇନା ପରି ନିର୍ମଳ ଥିଲା। ତାପରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶୈବଳା ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଏକ ବିଶାଳ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ହ୍ରଦରେ ରାଘବ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ତପସ୍ବୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ମହାତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦେହ ଉଲ୍ଟା ଲଟକି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ରାମ କହିଲେ, "ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଆପଣ, ହେ ନିଷ୍ଠାବାନ।" "ଆପଣ କେଉଁ ବଂଶର? ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କିପାଇଁ କରୁଛନ୍ତି? ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଁ? ଆପଣ କଣ ଉପରେ ଭରସା କରି ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ଅଜୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ, କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ତୃତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ତପସ୍ବୀ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ବଂଶ ଓ ତପସ୍ୟାର କାରଣ କହିଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଚାସିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।