ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ; ତଥାପି, ସେମାନେ ସେଉଁଠାରେ ବୟସ୍କ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ସମ୍ବର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିଅପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ମହାନ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ—ଏମିତି ଦୁଇଁଜଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଵରୁଣା ସମାନ। ଦଶରଥଙ୍କର ଚାରିପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଏମିତି ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାରିଟି ଭୁଜା ଭଳି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ରାମ, ଯେଉଁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ; ସ୍ୱୟଂ-ଜନ୍ମା କ୍ରିଏଟର ଭଳି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମବାନ୍ ହେଇଥିଲେ। ଦେବମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କୌଶଳ୍ୟା ସେହି ଅପରିମିତ ଦୀପ୍ତିର ପୁଅ ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଥିଲେ, ଏମିତି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଦିତି ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଥିଲେ। ରାମ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ପୃଥିବୀରେ ଅପରିମିତ ଗୁଣରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ସନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖଦ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁତ୍ତର ଦେଉନଥିଲେ। ଏକ ଉପକାର ଦେଖି ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଯାଉଥିଲେ, ନିଜକୁ ଭାବି ଏକ ଶତ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁନଥିଲେ। ସେ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୟସରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଂବାଦ କରୁଥିଲେ। ରାମ ଜ୍ଞାନୀ, ମଧୁର କଥା, ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିବା, ମନୋହର ଭାଷାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତଥା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ। ସେ ଅସତ୍ୟ କହୁନଥିଲେ, ଶିକ୍ଷିତ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦୟାଳୁ, କ୍ରୋଧର ନିୟନ୍ତା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖିତମାନେଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସଦା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ରଖୁଥିଲେ। ନିଜ ପ୍ରଜାତିର ମନସ୍କାମ୍ୟରେ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାହାର ଦିବ୍ୟ ଫଳକୁ ଭଲପାଇଥିଲେ। ସେ ଅଶୁଭ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ, ଅସମ୍ଵଦିତ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ନଥିଲେ, ସେ ଯଥାନୁକ୍ରମ ଯୁକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ କଥା କହୁଥିଲେ, ଭାଷାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭଳି। ସେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଯୁବକ, ସୁବାକ୍ତା, ଶୋଭାମୟ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣିଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମବାନ୍ ଥିଲେ। ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଏହି ରାଜକୁମାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଶରୀରରୁ ବାହାରିଥିବା ପ୍ରାଣବାୟୁ ଭଳି। ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଓ ବ୍ରତରେ ସ୍ନାନ କରି, ବେଦ ଓ ଉପବେଦ ଜାଣି, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମ, ଧର୍ମବାନ୍, ଦୁଃଖ ନଥିଲେ, ସତ୍ୟ ଓ ସିଧାସଳଖ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ। ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦକ୍ଷ, ଲୋକ ଆଚାରରେ ଦକ୍ଷ, ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ପ୍ରବୀଣ। ସେ ଶାନ୍ତ, ଗମ୍ଭୀର ଦୃଷ୍ଟି, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦକ୍ଷ, ସାଥୀମାନେ ସହିତ ସମର୍ଥିତ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, ରେନୁନ୍ସିଏସନ ଓ ନିୟମ ରଖିବାର ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ। ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି, ନିଶ୍ଚଳ ଜ୍ଞାନ, ଅସତ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ନକରି, କଠୋର କଥା କହୁନଥିଲେ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ସଚେତନ, ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ବିଚାର କରିପାରିଥିଲେ; ନିୟମ ଓ ଉପକାରରେ ଦକ୍ଷ, ନ୍ୟାୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ର କରିବା, ସମ୍ବଳ ଦେବା, ପଦ ଦେଇବା ଓ ନିୟମ ଦେବାରେ ଦକ୍ଷ; ଧନ ଅର୍ଜନ ଉପାୟ ଜାଣି, ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ ତାହାର ଉପଯୋଗ ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ମିଶ୍ର ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ, ଅଳସ ନଥିଲେ। ସେ ବ୍ୟବହାର ଶିଳ୍ପ ଓ କଳାର ବିଭାଗ ଜାଣି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଶିକ୍ଷା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପ୍ରବୀଣ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ, ଜଗତରେ ମହା ରଥୀ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆକ୍ରମଣ, ସଂଘର୍ଷ ଓ ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦକ୍ଷ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, କ୍ରୋଧିତ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିନଥିଲେ; ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିଲେ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ବିମୁକ୍ତ। ସେ କୌଣସି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁନଥିଲେ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ବାଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ। ସେ ତିନି ଜଗତରେ କ୍ଷମାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ପୃଥିବୀ ସମାନ; ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତି ସମାନ। ଏପରି ଗୁଣରେ, ଲୋକମାନେ ପ୍ରିୟ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରତାପ ଏପରି ଅଜୟ, ଜଗତର ନାଥ ଭଳି; ପୃଥିବୀ ନିଜ ପ୍ରତିରକ୍ଷକ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହୁଥିଲେ। ଏପରି ଅନୁପମ ଗୁଣ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦଳକୁ ଜଳାଇବା ଦଶରଥ ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ତଳିଗଲେ। ବୟସ୍କ ଓ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନରେ, ଦଶରଥ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ: "ମୁଁ ଥିବା ସମୟରେ କିପରି ରାମ ରାଜା ହେବେ?" ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ: "କେବେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ରାଜାଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବି?" କାରଣ, ରାମ ଜଗତର ଉନ୍ନତି ଚାହୁଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ; ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ କରୁଥିଲେ, ମେଘ ଭଳି। ଶକ୍ତିରେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି, ନିଶ୍ଚଳତାରେ ପର୍ବତ ରାଜା, ଧର୍ମରେ ମୋ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।