ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ସେହି ପୁରୀ ଗଭୀର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଖାଇଁ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଅନେକ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗାଈ, ଉଠ ଏବଂ ଗଧାର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲା। ଏହି ସହରଟି ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ବଣିକମାନେ ଆଣିଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସେବକ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିଲା। ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ମହଲ ଏଠାରେ ପର୍ବତ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଅଟାଳିକା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ଅମରାବତୀ ପୁରୀ ପରି ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ଚତୁରଙ୍ଗ ଚେଷ୍ଟାର ଆକୃତିରେ ଏହି ସହର, ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦେବମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସହର ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିଲା, ଅଟୁଟ ଏବଂ ସମତଳ ଭୂମିରେ ନିର୍ମିତ, ଧାନ ଓ ଯବ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚିନିକନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମିଠା ଜଳ ଏଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା। ସେହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାନ ମୃଦଙ୍ଗ, ଢୋଲ, ବୀଣା ଏବଂ ପଣବ ରବେ ଭୂମିକୁ ଅନୁରଣିତ କରୁଥିଲା। ସିଦ୍ଧମାନେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁ ଦେବମନ୍ଦିର ପାଉଥିଲେ, ଏଠିର ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ସେପରି ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଏମିତି ବୀରମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୂର କିମ୍ବା ସମୀପର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅବିରତ ଧନୁର୍ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବେଧିପାରିଥିଲେ, ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାନିରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ହାତରେ ଦୂର୍ବଳତା ନଥିଲା। ସେମାନେ ଅଟବୀରେ ଦହଡ଼ୁଥିବା ସିଂହ, ବାଘ ଏବଂ ଶୂକର ମାନେକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ହଜାର ହଜାର ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦଶରଥ ସେହି ସହରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସହର ଅଗ୍ନିସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଷଡ୍ବିଦ୍ୟାର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷି ସମ ତପସ୍ବୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଥିଲା। ଏହି ଗୌରବମୟ ବାଲକାଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠ ସର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅଂଶ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସେହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଦୂରଦର୍ଶୀ, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ସେ ମହାବଳୀ ରଥୀ, ଯଜ୍ଞପରାୟଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ, ମହାର୍ଷି ସମ ରାଜା ଭାବରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ମିତ୍ରପ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କୁବେର ସମ ସମ୍ପଦର ମାଲିକ ଥିଲେ। ଯେମିତି ମହାପ୍ରଭା ମନୁ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେପରି ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ତ୍ରିବର୍ଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ସେହି ଉତ୍ତମ ସହରକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ପରି ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରରେ କେହି ଗରିବ ନଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହସ୍ଥ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଧନ ଓ ଧାନର ମାଲିକ ଥିଲେ। କେହି ଲୋଭୀ, କଞ୍ଜୁଷ, କ୍ରୁର, ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକ ନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଧର୍ମିକ, ଶିଷ୍ଟ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ପବିତ୍ର ଥିଲେ। କେହି କଣ୍ଠା, ମୁକୁଟ, ମାଳା ଛାଡ଼ି ନଥିଲେ; କେହି ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ, ଅଲଙ୍କୃତ ନଥିଲେ ଓ ଅସୁଗନ୍ଧି ନଥିଲେ। କେହି ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉନଥିଲେ, କେହି ଦାନ ନକରୁଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ ନଥିଲେ, କେହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନଥିଲେ। ସେହି ଅୟୋଧ୍ୟାରେ କେହି ଅଗ୍ନି ଉପାସନା ଛାଡ଼ି ନଥିଲେ, କେହି ଯଜ୍ଞ ନ କରୁଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ଚୋର, ଦୁର୍ଜନ କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ଜାତିର ନଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ, ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ନିୟମିତ ଥିଲେ। କେହି ନାସ୍ତିକ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ, ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା ଅବିବେକୀ ନଥିଲେ। କେହି ଷଡ୍ବିଦ୍ୟାର ଅଜ୍ଞାନୀ, ନିୟମ ଛାଡ଼ିଥିବା, କଞ୍ଜୁଷ, ଗରିବ, ଅଶାନ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ ନଥିଲେ। କେହି ଅପସୃଷ୍ଟ, ଅସୁନ୍ଦର, ଅଭାଗ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ନଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ତିନି ଵର୍ଣ୍ଣରେ ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନେକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, କୃତଜ୍ଞ, ଦାନଶୀଳ, ଶୂର ଏବଂ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହ ଏହି ଉତ୍ତମ ସହରରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲିନ ଥିଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ତିନି ଵର୍ଣ୍ଣକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଧର ରାଜା ମନୁ ପୂର୍ବେ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ଏହି ସହରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସହର ଅଗ୍ନିସମ, ଦକ୍ଷ, ଶୂର ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେମାନେ ନିଜ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗୁହା ଭିତରେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ପରି। କାମ୍ବୋଜ ଓ ବାହ୍ଳିକ ଦେଶର ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା, ଅରଣ୍ୟ ଓ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଵିନ୍ଧ୍ୟ ଏବଂ ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପର୍ବତ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏରାଵତ ଓ ମହାପଦ୍ମ ବଂଶର ହାତୀ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାମନ ପର୍ବତର ହାତୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ୍ର, ମୃଗ, ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ର, ଭଦ୍ରମୃଗ, ମୃଗମନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକାର ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଦିନେ ରାତି ଭରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହି ସତ୍ୟନାମା ନାମକ ସହର ଦୁଇ ଯୋଜନା ରୁ ବେଶି ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ବସି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ମହାନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ଦଶରଥ ଏହି ସହରକୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସତ୍ୟନାମା ନାମକ ଅୟୋଧ୍ୟା ସହର ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାର ଓ ବାର୍, ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, ମଙ୍ଗଳମୟ ବାତାବରଣ ଓ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ବାଲକାଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ଘଟିଲା।