ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭରେ, ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ ଯେ, ଭାରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କର ମାମା, ଅଶ୍ୱପତି ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦର ସମ୍ମାନ ଓ ସନ୍ତାନ ସମ ଆସ୍ଥାରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇ ଭାଉଁ ମନମତାନୁକୂଳ ଭାବରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ବୟସ୍କ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି, ଦଶରଥ ମହାରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ, ଭାରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଅତି ସ୍ନେହରେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କର ସମସ୍ତେ ଚାରିପୁଅ ଏପରି ମହାନ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାରିଟି ହସ୍ତ ସମାନ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ରାବଣ ନାଶ ଆଶା କରିଥିବାରୁ ଏହି ନିରନ୍ତର ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ଜଗତରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। କୌସଲ୍ୟା ତାଙ୍କର ଏହି ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ସହ ଏମିତି ଅଭିଭୂତ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାତା ଅଦିତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଅଭିଭୂତ। ରାମ ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ପୃଥିବୀରେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦଶରଥଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତମନ, ମୃଦୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଅପମାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଦେଖାଉନଥିଲେ। ଏକ ଉପକାର ଦେଖି ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଭୁଲିଯାଉଥିଲେ। ସେ ସଦା ଧର୍ମଶୀଳ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସହ ବିଚାର ବିମର୍ଶ କରୁଥିଲେ। ରାମ ଜ୍ଞାନୀ, ମଧୁରଭାଷୀ, ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ କେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉନଥିଲେ। ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ, ବିଦ୍ୱାନ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ। ସେ କରୁଣାମୟ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖିତମାନେଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସ୍ୱନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ରାମ ନିଜ ବଂଶ ପ୍ରତି ଉଚିତ ମନଭାବ ରଖିଥିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ତାହାର ଫଳକୁ ଦେବତାସ୍ଥାନ ସମାନ ଭାବିଥିଲେ। ସେ ଅଶୁଭ କଥାରେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନଥିଲେ ଓ ବିରୋଧାଭାସ କଥା କୁହୁନଥିଲେ; ସେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଯୁକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଭାବରେ କଥା କହୁଥିଲେ। ସେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଯୁବକ, ଶୁଭ ଦର୍ଶନ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜ୍ଞାନୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମୀ ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଅନ୍ନତ, ରାଜକୁମାର ଜନମାନେଙ୍କ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ବ୍ରତ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଜାଣିଥିଲେ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଭାରତଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଦଶରଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଧର୍ମଶୀଳ, ଅଶୋକ, ସତ୍ୟବାନ, ନ୍ୟାୟପର, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଖରେ ଶିକ୍ଷିତ। ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିପୁଣ, ସାମାଜିକ ଚଳନ ଓ ଆଚରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ଶାନ୍ତ, ଗମ୍ଭୀର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସହଚରମାନେ ସହ ଭଲ ସମ୍ପର୍କ, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ସମ, ନିୟମ ଓ ତ୍ୟାଗର ଉଚିତ ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ। ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି, ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ, ମୃଦୁ ଭାଷୀ, ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ଜାଗୃତ ଓ ନିଜ ଓ ପରର ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବିଚାରକ, ନିୟମ ଓ ଦୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନ୍ୟାୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମୀ ମାନେଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା, ଯଥାଯଥ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା, ଶିଷ୍ଟ ଶାସନ ଦେବାରେ ନିପୁଣ; ଧନ ଆର୍ଜନ ଓ ବ୍ୟୟ ଉପଯୋଗ ଜାଣିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ଶ୍ରେୟସ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଅଳସ ହୁଅନଥିଲେ। ସେ ବ୍ୟବହାରିକ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପର ବିଭାଗ ଜାଣିଥିଲେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରବନ୍ଧନରେ ନିପୁଣ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଶଂସିତ ମହାରଥୀ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସେନା ବିନ୍ୟାସରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବ ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ମତ୍ସର ରହିତ, କ୍ରୋଧ ଜିତ, ଅଭିମାନ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ। କେହି ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସମୟର ଅଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି; ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ରାଜପୁତ୍ର। ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ଛମା ଭୂମି ସମାନ ପ୍ରଶଂସିତ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଏହିପରି ଗୁଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଓ ପ୍ରତାପ ଏପରି ଅଜୟ ଥିଲା, ଯେପରି ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ଭୂମି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଅସାଧାରଣ ଗୁଣ ଦେଖି ଦଶରଥ ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲେ। ବୟସ୍କ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦଶରଥ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: "ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ କିପରି ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରିପାରିବି?" ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମମତା ମୋ ହୃଦୟରେ ଛଡ଼ାଉଛି: "କେବେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜାଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବି?" କାରଣ, ସେ ପ୍ରଜା ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ବର୍ଷା ମେଘ ସମାନ ଲୋକପ୍ରିୟ। ଶକ୍ତିରେ ସେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃହସ୍ପତି, ଧୃତିରେ ପାର୍ବତ୍ୟ ରାଜା ସମାନ, ଗୁଣରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ। ଯଦି ଏହି ବୟସରେ ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେବା ଦେଖିପାରିବି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ ସମାନ ହେବ।