ସେ ସମୟରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ନିଜ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ମାନ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ସର୍ବୋପରି ରଖି ନାଗରିକ ଭାବେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ରାମ ସବୁବେଳେ ଯେଉଁ କାମ ଉପକୃତିକର ଓ ପ୍ରିୟ, ତାହା କରୁଥିଲେ; ମାଆମାନେ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସଂଯମ ଓ ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ। ସମୟଯୋଗୁଁ ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠା ପାଳନ କରି, ଦଶରଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ରାମଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀ ଖୁସି ହେଇଥିଲେ, ତିନି ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଇଗଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି; ସୀତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଋତୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ବ୍ୟତୀତ କରିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ମନ ସଦା ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିରିହିତ ଥିଲା, ତିନି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ; ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଚୟିତା ଭାର୍ୟା ଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଦୁହେଁର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ପତି ଦୁଇଗୁଣା ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ। ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଭିତରୁ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁଠି ହୃଦୟକୁ କଥା ହୁଏ, ସୀତା, ଦେବତା ସମାନ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀର ଅଭିରୂପା, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏପରି ସୂତାରେ, ରାଜର୍ଷି ପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପା ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଅତିପ୍ରମୋଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ; ତିନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ, ମାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ସମାନ ସ୍ନେହ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ଲାଭ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇ ଭାଇ ସ୍ଵେଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୂରେ ଥିବା ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କ ଚାରିପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାରି ହସ୍ତ ପରି ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଅତିପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତ ଜନମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ। ଏହାର କାରଣ, ଦେବତାମାନେ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଥ କରିଥିଲେ, ସେହି ନିମିତ୍ତେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କୌଶଳ୍ୟା ଏହି ଅପାର ତଜ୍ଜ୍ଞ ତେଜୋମୟ ପୁଅ ସହ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦିତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଏ। ରାମ ରୂପ, ବଳ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଦଶରଥଙ୍କ ସମାନ। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ମନ, ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କୁହାଯିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉନଥିଲେ। ଏକ ଉପକାର ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଯାଉଥିଲେ, ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖି ସେ ଶତ ଅପକାରକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖୁନଥିଲେ। ସେ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୃଦ୍ଧ, ଚରିତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ। ରାମ ଜ୍ଞାନୀ, ମଧୁର ଓ ପ୍ରଥମ କଥା କହି, ମିଷ୍ଟି ଭାଷାରେ ଅନୁଭୂତି ଦେଉଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନ କରୁନଥିଲେ। ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହୁନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରତି ଆଦରଶୀଳ, ଲୋକପ୍ରିୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରେମ ଲାଭ କରୁଥିଲେ। ଦୟାଳୁ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ, ସ୍ଵୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ। ନିଜ ବଂଶର ଗୌରବ ରକ୍ଷା କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ସର୍ବୋପରି ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, ତାହାର ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଉପରେ ଅତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ଅଶୁଭ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉନଥିଲେ, ବିରୋଧୀ ଭାଷା ଉପଭୋଗ କରୁନଥିଲେ; ସଂଯମିତ ଓ ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ କଥା କହିଥିଲେ। ସ୍ଵସ୍ଥ, ଯୁବକ, ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଦକ୍ଷ, ରୂପବାନ୍, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶିରୋମଣି, ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯେପରି ବାୟୁ ଦେହ ଛାଡ଼ି ବାହାରେ ଚଳାଏ। ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଓ ବ୍ରତରେ ନିପୁଣ, ବେଦ ଓ ଅଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ, ଭାରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ, ଦୁଃଖ ନ ଭୋଗୁଥିବା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ନୈତିକ ଓ ଧନ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ। ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ମେମୋରି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ, ଲୋକାଚାର ଓ ଚାଳ ଜ୍ଞାନୀ। ଶାନ୍ତ, ଅଳ୍ପଭାଷୀ, ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ସହଚରମାନେ ସହିତ ରହି, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ବିରକ୍ତି ଓ ସଂଯମ ମଧ୍ୟରେ ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ। ଭକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼, ଜ୍ଞାନରେ ଅଡ଼ିଗ, ମିଥ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ, କଠୋର ଭାଷା ନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଅକ୍ଷୟ ପରିଶ୍ରମୀ, ସଚେତନ, ନିଜ ଓ ପରର ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଘ୍ନ ନୁହଁ, ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ଵଭାବ ବିଚାର କରି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ କ୍ଷମା ଓ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନ, ପଦବୀ ନିୟୋଜନ ଓ ଶାସନରେ ଦକ୍ଷ, ଧନ ଉପାର୍ଜନ ଓ ବ୍ୟୟର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର ଜାଣିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ, ଧନ ଓ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଅଳସ ହେଉନଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପର ଅଂଶ ଜାଣିଥିଲେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ପାଳନରେ ଦକ୍ଷ।