ରାମ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ଦଶରଥ ଏହା ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ଭରତ ଯିବା ପରେ, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତୁଳ୍ୟ ମାନି, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ରଖି, ନଗରବାସୀଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ଭାବେ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ରାମ ସବୁବେଳେ ନିଜ ମାଆମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କାମ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅତି ଶାନ୍ତ ଓ ସଂୟମୀ ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁରୁମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ଦଶରଥ ଏହା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିଲେ। ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଡିଗ ଥିବା ରାମଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ସ୍ୱୟଂବୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଳି ଜଣାପଡ଼ିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ବର୍ଷ ଉଲ୍ଲାସରେ କାଟିଲେ। ରାମଙ୍କ ମନ ସବୁବେଳେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ବ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ, ସୀତା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ। ସୀତା, ଯିଏ ଜନକର ଝିଅ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ରୂପଶୀ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ପିତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ବିବାହିତ ହୋଇଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦମ୍ପତ୍ୟ ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଥିଲା। ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ପତି ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ କଥା ରହିନଥିଲା—ହୃଦୟ ହୃଦୟକୁ କଥା କହୁଥିଲା। ସୀତା, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଏବଂ ମୈଥିଲୀ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରେମର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଇଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ରାଜାପୁତ୍ର ରାମ ଓ ମହାରାଜଞୀ ସୀତା ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଅନେକ ଋତୁ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଶ୍ରୀରେ ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କାଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ମାମା, ଅଶ୍ୱରାଜ୍ୟ ଧାରୀଙ୍କ ଗୃହରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପ୍ରେମରେ ରହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇଭାଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାନୁସାରେ ଖୁସିରେ ବସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବୟସ୍କ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚାରି ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଶରୀରର ଚାରିଟି ହସ୍ତପରି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣର ଧାମ ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ରାବଣ ନାଶ ଆଶା କରି, ଅମର ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରାଇଥିଲେ। କୌସଲ୍ୟା ଏହି ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅ ସହ ଆଦିତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇଥିଲେ। ରାମ ରୂପ, ବଳ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ, ଭୂମିରେ ତାଙ୍କ ସମ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଦଶରଥଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ସେ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଥିଲେ, କଥା ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହୁଥିଲେ, ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଖରାପ ଭାବରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉନଥିଲେ। ଏକ ଉପକାର ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରତି ହଜାର ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଉଥିଲେ। ସେ ସଦା ବୃଦ୍ଧ, ଗୁଣବାନ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅନୁଭବୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ। ରାମ ଜ୍ଞାନୀ, ମଧୁରଭାଷୀ, ଅନ୍ୟମାନେ ଆଗରୁ କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରଥମେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଅଭିମାନ କରୁନଥିଲେ। ସେ କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରେମାଶ୍ରୟ ହେଲେ। ସେ ଦୟାଳୁ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପବିତ୍ର ରଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମର ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ାଇଥିଲେ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ଦେବତୁଳ୍ୟ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅଶୁଭ କିଛିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନଥିଲେ, ଅନର୍ଥ କଥା କହିବାକୁ ଭଲପାଉନଥିଲେ, ଯଥାନୁକ୍ରମେ ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ, ଶବ୍ଦର ମାହାରଥୀ ଭଳି। ସେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ, ଯୁବକ, ଚତୁର, ରୂପବାନ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଏକମାତ୍ର ଗୁଣବାନ ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାରୁ ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯେପରି ବାୟୁ ଶରୀର ବାହାରେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରହିଯାଏ। ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ନୀତିରେ ସ୍ନାନ କରି, ବେଦ ଓ ଅଙ୍ଗରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦଶରଥଠାରୁ ଅଧିକ ନିପୁଣ ହେଲେ। ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅବିଘ୍ନ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ମେଧା ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକାଚାର ଓ ଦୃଢ଼ ଚରିତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ସ୍ଥିର, ଅଳ୍ପଭାଷୀ, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ରଖିଥିଲେ, ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିଲା, ବିବେକ ଓ ସଂୟମର ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ। ଭକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼, ଜ୍ଞାନରେ ଅଡିଗ, ମିଥ୍ୟା ନ କହୁଥିଲେ, କଠୋର କଥା ନ କହୁଥିଲେ, କ୍ଷୁଦ୍ର ନ ଥିଲେ, ଚେତନାଶୀଳ ଓ ନିଜ ଦୋଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ମନୁଷ୍ୟ ଚରିତ୍ର ବିଶେଷଜ୍ଞ, ସଂୟମ ଓ ଦୟା ଦୁହିଁରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଚୟନ ଓ ସମ୍ମିଳନରେ ଦକ୍ଷ, ଦଣ୍ଡ ଓ ପଦବୀ ଦେବାରେ ନିପୁଣ, ଧନ ଉପାର୍ଜନ ଓ ବ୍ୟୟର ଉପଯୁକ୍ତ ଉପଯୋଗ ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ଶସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ଶାଖାରେ ଦକ୍ଷ, ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାର କରି ଆନନ୍ଦ ଲାଗି କାମ କରୁଥିଲେ, କଦାଚିତ୍ ଅଳସ ହେଉନଥିଲେ।