ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲା, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ ରାକ୍ଷସ ତୀବ୍ର ଭୁଖ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା। ଏହି ମାନେ ଯାହା ସମୟରେ, ବୀର ଶତୃଘ୍ନ ଯମୁନା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମଧୁପୁର ଦ୍ୱାରରେ ଧନୁଷ ଧରି ଉଭେଁ ଥିଲେ। ଦିନର ଅର୍ଧାଂଶ କଟିଗଲା, ଏବଂ ସେହି କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ଅନେକ ଜୀବ ଭରି ନେଇ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ଦେଖିଲା ଶତୃଘ୍ନ ଦ୍ୱାରରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଉଭେଁ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ରାକ୍ଷସ ଦୁଷ୍ଟ ଉପହାସ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲା: "ଏହା ଦ୍ୱାରା କଣ କରିବ?" ସେ ଆଉ କହିଲା: "ତୁମେ ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛ, ଏପରି ହଜାର ମନୁଷ୍ୟ ମୁଁ ରୋଷରେ ଭକ୍ଷି ଦେଇଛି—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛ?" "ମୁଁ ଏବେ ତୁମେ ଆସିଛ ଏବଂ ମୋ ମୁଁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ—ତୁମେ କିପରି ଆସିଲା, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି?" ସେ ଏପରି କହି, ହସି ହସି, ଶତୃଘ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ଦେହରୁ ଶକ୍ତିର ରଶ୍ମି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହି ଭାବରେ, ଶତୃଘ୍ନ ଗଭୀର କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିବେକୀ ରାମଙ୍କ ଭାଇ, ଶତୃଘ୍ନ। ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ମୋର କାମ, ଏଠାକୁ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ଆସିଛି। ମୋତେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶତ୍ରୁ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନ ଦେଇ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ରାକ୍ଷସ ହସି ଉପେକ୍ଷା ସହ କହିଲା: "ତୁମେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି।" "ମୋ ମା ଭଉଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାୟକ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ନାରୀ ନିମିତ୍ତରେ ହତ ହେଲେ।" "ସେହି ରାବଣ ବଂଶ ନାଶ ମୁଁ ସହିଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାର କରିଛି।" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୁଟିଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଘାସ ପରି ଦେଖିଛି—ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ।" "ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୋ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆସୁଛି।" ଶତୃଘ୍ନ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ: "ତୁମେ କେଉଁଠି ମୋଠୁ ଜୀବନ ନେଇ ଯିବି? ଏକ ଦୃଢ଼ ମନ ଥିଲେ, ଅପ୍ରାପ୍ତ ଶତ୍ରୁକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଯିଏ ଅସ୍ଥିର ମନ ନେଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଅବସର ଦିଏ, ସେ ମୂଢ଼ତାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।" "ସେହିପାଇଁ, ଜୀବ ଜଗତକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ; ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତିନି ଲୋକର ଶତ୍ରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ୟମ ଲୋକକୁ ପଠେଇ ଦେବି।" ଏହି ଭାବରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠଷଠି ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ମହାନ ବାଲ୍ମିକିଙ୍କ ଲେଖା ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଏହି ଅଂଶ। ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଣି, ଚିତ୍କାର କଲା: "ଉଭେଁ ରହ, ଉଭେଁ ରହ!" ଲବଣ ତାଙ୍କ ପାଣି ମିଳାଇ, ଦାନ୍ତ କଟି କଟି, ବାରମ୍ବାର ରଘୁବଂଶର ବୀର ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧର ଆହ୍ୱାନ କଲା। ଭୟଭୀତ ଲବଣଙ୍କୁ ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: "ମୁଁ ସେହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଳି ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ଜିତିଛ; ଆଜି, ମୋର ବାଣର ଘାତରେ, ୟମ ଲୋକକୁ ଯିବ।" "ଆଜି, ଦୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିବି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ରାବଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଥିଲେ।" "ତୁମେ ମୋ ବାଣର ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଇ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ନଗର ଓ ଦେଶରେ ଶାନ୍ତି ବିସ୍ତାରିତ ହେବ।" "ଆଜି, ମୋ ହାତରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବାଣ, ଯାହାର ମୁଁ ବଜ୍ର ପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ହୋଇ ପଦ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏପରି ତୁମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।" ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଲାପରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଛାତିରେ ଫିଙ୍ଗିଲା, ଶତୃଘ୍ନ ସେହି ଗଛକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଲବଣ ଦେଖିଲା ତାଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ବିଫଳ, ଏବଂ ପୁନି ଅନେକ ଗଛ ନେଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗିଲା। ଶତୃଘ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ଘାତରେ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ କାଟି ଦେଲେ। ଏପରି, ଶତୃଘ୍ନ ଶୌର୍ୟରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଛାତିରେ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଣ ହସି, ଏକ ଗଛ ଉଠାଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲା; ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଅଚେତନ ହେଲେ। ବୀର ଶତୃଘ୍ନ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଶାଳ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କଲେ। ପଡ଼ିଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଅବସର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଫିରିଲେ ନାହିଁ। ଶତୃଘ୍ନ ପଡ଼ିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ଭାବି, ଖାଦ୍ୟ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ଲଗିଗଲା। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ, ଶତୃଘ୍ନ ଚେତନା ଫେରିଲେ, ମଧୁପୁର ଦ୍ୱାରରେ ଆଉ ଏକବାରି ଉଭେଁ ହେଲେ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତେବେ, ଶତୃଘ୍ନ ଦିବ୍ୟ, ଅଫେଲ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଦଶ ଦିଗକୁ ପ୍ରଭା ଦେଇଥିଲା। ଏହି ବାଣ ବଜ୍ର ପରି ମୁଁ ଓ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ଯୋଗରେ ବାଙ୍କି ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ କଦାପି ହାରିନଥିଲା। ଏହାର ଦଣ୍ଡ ରକ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା, ପରି ଲୋଚନ ରେଖା ଥିଲା, ଏହା ଦେମନ, ପର୍ବତ, ଓ ଅସୁରଙ୍କ ନାଶକ ଥିଲା। ଏହା ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ତାପୁଥିଲା, ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଭୟରେ ଆକୁଳ ହେଲେ।