ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦୟାରେ ଭରିଥିଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବରତ, ଏହି ହେଉଛି କେକୟା ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମର ମାମା ଯୁଧାଜିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି ।" ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବରତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ମାମାଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଦୁଇ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ଉପରେ ଗଲେ, ଯୁଧାଜିତ ବରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ । ଏଭଳି ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ବରତଙ୍କ ପିତା ଖୁସି ହେଲେ । ବରତ ଯିବା ପରେ, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରହିଗଲେ । ସେମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ଆଦର କରି, ଦଶରଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସର୍ବୋପରି ରଖି, ଏହି ନଗରର ଲୋକମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମ କରିଥିଲେ । ରାମ ନିଜ ମାତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଶାନ୍ତ ଓ ସଂୟମରେ ରହିଥିଲେ । ତିନି ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂରଣ କରି, ଦଶରଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଖୁସି ହେଲେ । ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଚାଳ-ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ସେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିବି ଧରି, ସୀତା ସହିତ ଅନେକ ଋତୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ । ରାମଙ୍କ ମନ ସୀତା ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇଥିଲା, ସୀତା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥିଲେ । ସୀତା, ଯାହା ଜନକ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ମିଥିଳାର ମହିଳା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟା ଭାବରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଚୟନ କରିଥିଲେ । ସୀତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁହେଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ପ୍ରେମ ବଢିଲା । ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରାମ ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ । ଦୁହେଁଙ୍କ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବ ଖୋଲି ଯାଉଥିଲା, ହୃଦୟ ହୃଦୟ ସହ କଥା କହୁଥିଲା । ସୀତା, ଦେବତାଙ୍କ ନିବି ଆକୃତି ଓ ଶ୍ରୀର ନିବି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇଥିଲେ । ରାମ, ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାନ ଇଚ୍ଛାରେ, ଉତ୍ତମ ରାଜକୁମାରୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ରାମ ଶ୍ରୀର ନିବି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବହୁତ ଖୁସି ଭରି, ଅମର ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବି ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ । ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ବରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ମାମା, ଅଶ୍ୱମେଧ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ, ପୁତ୍ରସମ ଆଦରରେ ରହୁଥିଲେ । ଦୁଇ ଭାଇ ସେଠି ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ମନେ କରୁଥିଲେ । ଦଶରଥ, ଶ୍ରୀରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଇ ଦୂରରେ ଥିବା ପୁତ୍ର ବରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ମନେ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣା ସମାନ ଥିଲେ । ଚାରି ଭାଇ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଚାରିଟି ଭୁଜ ନିବି ଉପଜିଥିବା ଭାବରେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିବି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଥିଲେ । ଦେବମାନେ ରାବଣ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷୟ ଉପେକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ, ଚିରଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । କୌସଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ଅପାର ପ୍ରଭା ଥିବା ପୁତ୍ର ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଯେଉଁଭଳି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଦିତି ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ । ରାମ ଶ୍ରୀ, ଶକ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦଶରଥଙ୍କ ଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ଥିଲେ । ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ମନ, ମୂଖରେ କମଳ, ଅନ୍ୟେ କଠୋର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୟାରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇନଥିଲେ । ଏକ ଉପକାର ପାଇଁ ସେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ନିଜ ଅନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ସେ ଏକ ଶତ ଅପରାଧ ମନେ କରୁନଥିଲେ । ତିନି ସଦା ଉତ୍ତମ ବୃଦ୍ଧ, ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୟସରେ ପ୍ରଗତିଶୀଳ, ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହ କଥା କରୁଥିଲେ । ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ମଧୁର କଥା, ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିଲେ, ମନ୍ଦିର ଭାଷା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତଥାପି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇନଥିଲେ । ସେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରତି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଦୟାଳୁ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନ, ଦୁଃଖିତମାନେ ଉପରେ କୃପା, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସଂୟମ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ସଦା ଅଟୁଟ । ନିଜ ଜାତିର ମନ ରଖି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, ଏହାର ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଫଳରେ ଅନେକ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇଥିଲେ । ସେ ଅଶୁଭ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇନଥିଲେ, ଅସମ୍ବିଧାନ କଥା ଉପଭୋଗ କରୁନଥିଲେ; ସେ ଅନୁକ୍ରମ କଥା କହୁଥିଲେ, ଭାଷାର ନିପୁଣ । ସେ ସୁସ୍ଥ, ଯୁବ, ଶୁଭା, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରି, ରାଜକୁମାର ଲୋକମାନେ ପ୍ରିୟ, ଶରୀରର ବାହାରେ ବାୟୁ ନିବି । ସେ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଓ ବ୍ରତରେ ନିପୁଣ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନୀ, ବରତଙ୍କ ଭାଇ ତୀରନ୍ଦାଜିରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କରିଥିଲେ । ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର, ଦୁଃଖ ନଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ସିଧା, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହ ଶିକ୍ଷିତ । ସେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ମୂଲ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ, ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିପୁଣ, ଲୋକ ଚାଳ ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ । ସେ ଶାନ୍ତ, ଗମ୍ଭୀର ଦେଖା, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା, ସହଯୋଗୀମାନେ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୟଥା ବ୍ୟୟ ହେଇନଥିଲେ, ତ୍ୟାଗ ଓ ସଂୟମର ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ । ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ, ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ, ଅସତ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ, କଠୋର ଭାଷା ନଥିଲେ, ଅକ୍ଷିପ୍ତ, ସତର୍କ, ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ । ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ବିଚାର କରିଥିଲେ; ନିୟମ ଓ ଉପକାର ଦୁଇ ରେ ଦକ୍ଷ, ନ୍ୟାୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚତୁର ।