ରାମାୟଣର ଏହି ଅନ୍ଶରେ ଏକ ଅତି ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାଜ ମହିଳାମାନେ କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଭଲ ଅପରଣା ନିର୍ବାହ କରି ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଇଲା। ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମନ୍ଦିରକୁ ପୂଜା କରିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ରାଜକୁମାରମାନେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବା ଉଚିତ, ସେଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ। ମହିଳାମାନେ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଗୃହରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଉପଭୋଗ କରିଲେ। ସେମାନେ ବିର ଓ ଧନ-ମିତ୍ରରେ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ରାମ, ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତୃଘ୍ନ ଏହି ଚାରି ଭାଇ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତି ଭାବେ ସେବା କରୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଦଶରଥ ରାଜା ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— “ଭରତ, ଏହି କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତୁମ ମାମୁ ଯୁଧାଜିତ ଏଠାକୁ ତୁମକୁ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭରତ, ନିଜ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ, ପିତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନା ଦେଇ ଯାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ମାମୁଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ମାତାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯୁଧାଜିତ ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଭରତ ନିଜ ସ୍ୱ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଖୁସି ହେଲେ। ଭରତ ଯାଇବା ପରେ ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦୁଇ ଭାଇ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଧରି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ରାମ ନିଜ ମାତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି ଏବଂ ସଂଯମରେ ଲାଗି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ। ଶିକ୍ଷକମାନେ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ରାମ ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗୌରବ କରୁଥିଲେ। ଦଶରଥ ଏହି ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଜା ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣ ଦେଖି ଅୟୋଧ୍ୟା ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଗୁଣରେ ରାମ ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ସୀତା ସହିତ ଅନେକ ଋତୁ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସୀତା ତାଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ରଖୁଥିଲେ। ସୀତା ରାମଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଚୟନ କରା ନିକଟ ଦମ୍ପତି ହେଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି ରାମଙ୍କ ଅନୁରାଗ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ସୀତାଙ୍କ ମନରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ହେଲା। ମନ ମନେ ଆଲୋଚନା ହେଲା, ଲୁଚିଥିବା ଭାବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ହେଲା; ଏହି ଦିନ ସୀତା, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦେବୀ ସମାନ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ଭାବ ରାମଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ। ରାମ, ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅ, ସୀତା ସହିତ ଏକତାରେ ମିଶି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ତିରିଲେ, ଶ୍ରୀ ରୂପେ ରାମ ଅତି ପ୍ରଭାମୟ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଦିପ୍ତିରେ ଦେଖାଗଲେ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କାଣ୍ଡର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ନିଜ ମାମୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଅତି ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ନେହରେ ରହୁଥିଲେ, ମାମୁଙ୍କ ପୁଅ ସମାନ ଆଦର ପାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ତଥାପି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମନ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲା। ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅ ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନୁରାଗ ଥିଲା। ଚାରି ଭାଇ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଚାରି ଭୁଜା ସମାନ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଅତି ପ୍ରଭାମୟ ଓ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଗୁଣରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନଶ୍ୱାନ ଚାହିଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଏହି ଦୁନିଆରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କୌଶଲ୍ୟା ଏହି ଅପାର ପ୍ରଭା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅଦିତି ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଦିନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏହି ପ୍ରଭାରେ ଦିପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ରାମ ଅତି ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଲଜ୍ଜାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଭୂମିରେ ଅପୂର୍ବ, ଦଶରଥଙ୍କ ଗୁଣରେ ସମାନ ପୁଅ ହେଲେ। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ମନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଆଗରୁ କଥା କହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉନଥିଲେ। ସେ ଏକ ଉପକାର କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ଦିନ୍ଦ୍ର କ୍ଷମା କରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ଗୁଣବତୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନ, ବୟସ୍ ଓ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ରାମ ବିବେକୀ, ମୃଦୁବାଦୀ, ଆଗରୁ କଥା କହୁଥିଲେ, ମଧୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉନଥିଲେ। ସେ କେବେ ଅସତ୍ୟ କହୁନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦେଖି ଗୌରବ କରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ପୁନଃ ଲୋକମାନେ ପାଇଥିଲେ। ସେ ଦୟାଳୁ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଗୌରବ କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଂଯମୀ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ଥିଲେ। ନିଜ ଲାଇନର୍ ମନ ରଖି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଫଳକୁ ଦେବତା ସମାନ ଗଣନା କରୁଥିଲେ। ଅଶୁଭ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ନେଉନଥିଲେ, ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା କହୁନଥିଲେ, ଚିନ୍ତିତ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ, ଶବ୍ଦର ଅଧିପତି ସମାନ ଥିଲେ। ସେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଯୁବକ, ମୃଦୁବାଦୀ, ଶୋଭାମୟ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରୁଥିଲେ। ସର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ରାମ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଜୀବନ ସମାନ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତରେ ନିପୁଣ, ବେଦ ଓ ଉପବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଗୁଣବତୀ, ଅଶାନ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିତ୍ୟ ନୀତି ଓ ଧନ ଜ୍ଞାନୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ। ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଲୋକାଚାର ଓ ନୀତିରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଏହିପରି ରାମ ଚରିତ୍ରରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଓ ତାହାର ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ, ଶାନ୍ତି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ।