ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରା ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନିଜେ ନୁତନ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିଲେ। ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଦେଖି, ତିନି ସେନାକୁ ଆଗେଇ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଶୀଘ୍ର ରାଜଧାନୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାଜଧାନୀ ବାନ୍ଧା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଢୋଲ ଓ ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା। ରାଜପଥ ମାଳା ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ପାଣି ଛିଟି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଶୁଭ ହସ୍ତରେ ନଗରବାସୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରେ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ରାଜା ଏହି ଶୋଭାମୟ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ; ଦୂରରୁ ନଗରବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଧିବାସୀ ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ପୁଅମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଦଶରଥ ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ହିମବତ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା। ଏଠାରେ ରାଜା ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧନା କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବଧୁମାନେ ଆଗମନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ସୀତା ଓ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଉପହାର ସହିତ ନିବେଶ କଲେ; କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣେ କନ୍ୟା ଉତ୍ତମ ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୀଠକୁ ପୂଜା କଲେ; ଏଉଁ ସମୟରେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଯାହା ଗରିମାର ଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ମହିଳା ନିଜ ଭାର୍ତ୍ତାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ବିବାହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଶସ୍ତ୍ରକୁଶଳ, ଧନ ଓ ସାଥୀମାନେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସେବା କଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦଶରଥ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଏକ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ ଭରତ କୁ ଦଶରଥ କହିଲେ— "ଏହା କେକୟା ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠାରେ ରହୁଛି, ପ୍ରିୟ ପୁଅ।" "ତୁମର ଶୂରବୀର ମାମା ଯୁଧାଜିତ ତୁମକୁ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" ଦଶରଥଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ବିଦାୟ ନେଇ, ନିଜ ପିତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନା ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ମାତାମାନେ ସହିତ ଦେଖା କଲେ; ଯୁଧାଜିତ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ପାଇ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଶୂରବୀର ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ଖୁସି ହେଲେ; ଭରତ ବିଦାୟ ହେବା ପରେ, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରହିଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ଆଦର କଲେ; ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପ୍ରଥମେ ରଖି, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ। ରାମ ନିଜ ମାତାମାନେ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ଶାନ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଶିକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରତି ଯଥାସମୟରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଲେ; ଦଶରଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସି ହେଲେ; ସତ୍ୟ ଓ ଶୂରତାରେ ଅଟଳ ଥିବା ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣବନ୍ତ ହେଲେ; ସୀତା ସହିତ ଅନେକ ଋତୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ଅତିବାହିତ କଲେ। ସୀତା ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ସୀତା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପିତାଙ୍କ ଚୟନ କରା ଜନା। ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଉଭୟଙ୍କର ପ୍ରେମ ଦିନେ ଦିନେ ବଢ଼ିଲା; ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରାମ ଦୁଇ ଗୁଣା ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ। ହୃଦୟ ହୃଦୟରେ କଥା ହେବାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ରାମ ପାଇଁ, ମୈଥିଲୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦେବତା ପରି ଶୋଭାମୟ ଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କନ୍ୟା ସହିତ ରାମ, ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅ, ଆନନ୍ଦରେ ଏକତା ହେଲେ; ବିଶ୍ୱର ଅମର ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ପରି ରାମ ଶୋଭାମୟ ହେଲେ। ଏବେ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ମାମାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବା ସମୟରେ, ମାମା ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମୀୟ ପୁଅ ପରି ପ୍ରେମ କରି, ଆଦର ସହିତ ରଖିଲେ। ଏଠାରେ ଦୁଇ ଭାଇ ମନ ଭରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ; ତଥାପି, ସେମାନେ ବୟସ୍କ ଦଶରଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ପରି ଶୂରବୀର ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତେ ପୁଅ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଉପଜିଥିବା ଚାରିଟିଏ ଭୁଜ ପରି ଆତ୍ମୀୟ ଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଥିଲେ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣବନ୍ତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ରାବଣ ନାଶ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କୌଶଳ୍ୟା ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ସହିତ ଦେବୀ ଆଦିତି ପରି ଶୋଭାମୟ ହେଲେ; ରାମ ଦେହରେ ଶୋଭା, ଶକ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ; ଦଶରଥଙ୍କ ଗୁଣ ତାଙ୍କରେ ଥିଲା। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ମୂଖରେ ମୂଳତଃ ମୃଦୁ କଥା କହି, କଠୋର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉନଥିଲେ। ଏକ କୃପା ଦେଖି ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରତି କଥା ଚିନ୍ତା କରି, ଅନେକ ଅପରାଧ ମନେ ରଖୁନଥିଲେ। ସେ ସଦା ଗୁଣବତୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ, ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୟସରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିବା ଶସ୍ତ୍ରକୁଶଳମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ। ରାମ ବିବେକୀ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନ କରିଥିଲେ। ସେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଆଦର କରିଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଦୟାଳୁ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର, ଦୁଃଖୀମାନେ ପ୍ରତି କୃପା, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସଦା ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି। ଏପରି ରାମ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ହେଲେ, ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।