ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ତାଙ୍କ ହାତ ଯୋଡି ସେଠାରେ ଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ଲବଣ ରାକ୍ଷସର ଖାଦ୍ୟ କ’ଣ? ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର କିପରି? ସେ କେଉଁଠି ବାସ କରେ?" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଋଷି ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଲବଣ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ, ବିଶେଷକରି ତପସ୍ଵୀମାନେଙ୍କୁ ଖାଇଁଥାଏ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ସଦା ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ। ସେ ମଧୁବନରେ ରହେ। ସେ ହଜାର-ହଜାର ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ, ହାତୀ ଓ ମାନବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଦିନକୁ ଦିନ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ହୁଏ। ଏହା ପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଏ, ଯେତେବେଳେ ବିନାଶ ନିକଟ ଆସେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଖୋଲି ଦେଖାଏ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ମହାମୁନିମାନେଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ—"ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଲବଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼।" ଏପରି ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରାମ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ—"ଲବଣ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କିଏ ହତ୍ୟା କରିବ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାକୁ ଦିଅଯିବ—ବଳଶାଳୀ ଭରତକୁ, କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ?" ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଭରତ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଏହା ମୋତେ ଦିଅ।" ଭରତଙ୍କ ଏହି ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣାସନ ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ପୂର୍ବେ ଆପଣ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ସେ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା, ଦୁଃଖ ନେଇ ଆପଣ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଆପଣ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ରହି ଅନେକ ଦୁଃଖ ସହିଥିଲେ, ଫଳ-ମୂଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ରହିଥିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ ଏହି ରଘୁନନ୍ଦନ ସହିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବାକ ଭାବେ ରହିବି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନି ଏପରି କଷ୍ଟ ନ ହେଉ।" ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏହିପରି ହେଉ, ରଘୁବଂଶୀ। ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧୁରା ନଗରରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଯଦି ଚାହ, ତେବେ ଭରତଙ୍କୁ ମଧୁରାରେ ବସାଇଦିଅ। ତୁମେ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସ୍ଥାପନା କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରି ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦେଲା ପରେ ଯିଏ ଶାସକ ନ ନିଯୁକ୍ତ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯାଏ। ତେଣୁ, ମଧୁପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ଲବଣକୁ ସଂହାର କରି, ମୋ କଥା ମାନି ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କର। ମୋ ଆଦେଶ ପ୍ରତି ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଛୋଟ ଭାଇ ସଦା ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନିବା ଉଚିତ। ଏହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ କରିଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ଆଞ୍ଜଳି ଭାବରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଲଜ୍ଜିତ ହେଇ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୀର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ ଅଟୁଟି, ରଘୁବଂଶୀ; ଏଠି କିପରି ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲେ ବଡ଼ମାନେ ଥିବାବେଳେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେବ? କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ନିଶ୍ଚିତ ପାଳନ କରିବି, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ପାଇଛି—ଏଠି ଆଉ କିଛି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟମ ଭାଇ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଛି—'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବଣକୁ ହତ୍ୟା କରିବି'। ଏହିପରି କଥା ପାଇଁ ମୋପାଇଁ ଅପଶୁକ୍ର ଆସିଛି। ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତାପରେ ଆଉ ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଅଧର୍ମ ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ତର ଦେବିନାହିଁ, ଆଉ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶାସ୍ତି ମୋପରେ ନ ପଡ଼ୁ। ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ; ମୋପାଇଁ ଅଧର୍ମକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତୁ, ରଘୁବଂଶୀ।" ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ଓ ଭକ୍ତିମୟ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଖୁସି ହେଇ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣ, ଆଜି ମୁଁ ଏହି ରଘୁବଂଶୀ ବୀରଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରିବି। ପୁରୋହିତ, ପୌରଜନ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଣ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରଥୀମାନେ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ରାଜପାଳିସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଲା। ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ରଘୁବଂଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପୌର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହେଲେ। କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, କୈକେୟୀ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜମହିଳାମାନେ ରାଜମହଳରେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଯମୁନା ତଟରେ ବସୁଥିବା ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଲବଣଙ୍କ ବଧ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।