ଯେତେବେଳେ ରାମ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ସେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ମହାନ୍ୟ ବିରାଟ୍ ଖ୍ୟାତିର ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଧନୁଷକୁ ଅପାର ବଳଶାଳୀ ବରୁଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହା ପରେ ରାମ, ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବିଶାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ଚାରିପାଖର ସେନା ଆପଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ରାମ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ସେ ମନେ କଲେ ଯେପରି ନିଜେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେ ସେନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଆଦେଶ ଦେଲେ ଓ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଢୋଳ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ରାଜପଥ ଜଳ ଛିଟିଯାଇ ଭଲଭାବେ ସଜାଯାଇଥିଲା, ଫୁଲର ଢେର ପିଛାଇଥିଲା, ଓ ନଗରବାସୀ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ହାତରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ। ରାଜା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ଜନସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ଦୂରରୁ ନାଗରିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ପୁଅମାନେ ଓ ମହାନ୍ୟ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ହିମବତ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଘରେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, ଓ ଶୁଭଦର ଅଣ୍ଡା କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ବଧୂମାନେଙ୍କ ସ୍ୱାଗତରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଶୀତା ଓ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଗୃହଣ କଲେ। ରାଜପତ୍ନୀମାନେ କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ପଣ ସହିତ, ସୁନ୍ଦର ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧାଇ ଗୃହଣ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଓ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଖୁସିରେ, ନିଜ ପତିମାନେ ସହିତ ଗୋପନ ଖୁସିରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ; ବିବାହ ସଫଳ ହେଲା, ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ଧନ ଓ ମିତ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧ। ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; କିଛି ଦିନ ପରେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ— କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ରଘୁବଂଶର ଅନନ୍ଦ ରାଜା କହିଲେ, “ଏହିଠାରେ ଦେଖ, କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତୋ ପ୍ରିୟ ମାମା ଯୁଧାଜିତ୍ ତୋତେ ନେବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭରତ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ସତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ବିଦାୟ ନେଇ, ନିଜ ପିତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ସେ ଦୁଇ ଭାଇ ମାଆମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; ଯୁଧାଜିତ୍ ଭରତ ଓ ସତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହିପରି ସେ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଖୁସି ହେଲେ; ଭରତ ବିଦାୟ ହେବା ପରେ ରାମ ଓ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରହିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ମାନ୍ୟ କରି ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ କାମ କରୁଥିଲେ। ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଓ ଉପକୃତି କରିବା କାମ କଲେ; ମାଆମାନେଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ସବୁ କାମରେ ସଂଯମ ଦେଖାଇଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁରୁମାନେଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କଲେ; ଏପରି ଦଶରଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଦୃଢ଼ ରାମ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଜଣେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ଯେପରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଶୀତା ସହିତ ଅନେକ ଋତୁ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଥିଲେ, ମନ ଶୀତା ଉପରେ ଏକାଗ୍ର; ଶୀତା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ପିତାଙ୍କ ଚୟିତା ବଧୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ପତିଙ୍କ ପ୍ରେମ ଦୁଇଗୁଣ ହେଲା। ହୃଦୟ ହୃଦୟକୁ କହେ, ଗୁପ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ବିଶେଷକରି ଏହି ମୈଥିଳୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତା, ଦେବୀ ସମାନ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ରାଜର୍ଷିପୁତ୍ର, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମହାନ୍ୟ କୁମାରୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ଅମରମଣ୍ଡଳର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରୀ ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଭରତ ଓ ସତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ରହିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରେମ ପାଇଲେ; ମାମା ଯୁଧାଜିତ୍ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ସମାନ ଭଲପାଇଲେ। ସେଠାରେ ରହିବା ସମୟରେ ଦୁଇ ଭାଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ; କିନ୍ତୁ ମହାବୀର ଭାଇମାନେ ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଭରତ ଓ ସତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଯେପରି ଚାରିଟି ହସ୍ତ ନିଜ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପିତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସମାନ ସର୍ବଧର୍ମୀ। ଦେବତାମାନେ ରାବଣ ବିନାଶ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ତେଣୁ ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କୌଶଲ୍ୟା ଏହି ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଆଦିତି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ। ରାମ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ବଳ, ଲଜ୍ଜାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଦଶରଥଙ୍କ ସମାନ। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହାଯିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉନଥିଲେ। ସେ ଗୋଟିଏ ଉପକାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, ନିଜକୁ ବିଚାରି, ଏକ ଶତ ଅପରାଧକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖୁନଥିଲେ।