ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଭରି ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଇଂଗিত ବୁଝି, ଭାର୍ଗବ ତୁରନ୍ତ ଦେବୟାନୀ ଅଛିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ନ ଦେଖି, ଖୁସି ନ ଥିବା ଏବଂ ଅଚେତନ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପିତା ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ଏହା କ’ଣ?” ଭାର୍ଗବ ଆବାର ଆବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ସମୟରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ଦେବୟାନୀ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ବିଷ କିମ୍ବା ଜଳ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୁଁ ଏହି ଜୀବନ ଭୋଗ କରିପାରିବିନାହିଁ। ଆପଣ ମୋତେ ଅପମାନିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଅନଦେଖା କରୁନାହିଁ; ଗଛର ଅପମାନ ଦ୍ୱାରା, ଏ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଛ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନେ କଟିଯାନ୍ତି। ଅପମାନ ଏବଂ ଉପେକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ଭାର୍ଗବ, ରାଜା ଋଷି ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ।” ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଏହି କ୍ରୋଧିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭାର୍ଗବ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ, ଏ ଦୁଷ୍ଟମନା ନହୁଷପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅତି ବୃଦ୍ଧ ହେବାରେ ଶକ୍ତିହୀନ ହେବା। ଏପରେ, ତାଙ୍କ ଜନୀକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଭାର୍ଗବ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି କହି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭା ଭାର୍ଗବ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏପରେ, ମହାନ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅଞ୍ଚଳ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଉଶନାସଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶୁଣି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି ଅତି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ଯଦୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ଯଦୁ, ତୁମେ ଧର୍ମିକ; ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଯେପରିକି ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଭୋଗ କରିପାରିବି। ମୁଁ ଏପରି ଭୋଗରେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିନାହିଁ; ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ପରେ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।” ଯୟାତିଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯଦୁ କହିଲେ, “ମୋ ଭାଲପାଇବା ପୁତ୍ର ପୁରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ।” “ରାଜା, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସମ୍ପର୍କରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ପରେ, କିଏ ମୋଠୁ ଖାଇବ ଏବଂ କିଏ ଖାଇବ?” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାବାହୁ, ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କର।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ପୁରୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଅନୁଗୃହୀତ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି।” ପୁରୁଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯୟାତି ଅତି ଖୁସି ହେଇ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏପରେ, ଯୟାତି ଯୁବାବସ୍ଥା ପୁନର୍ବାର ଲାଭ କରି, ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ନ କରି, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଭୂମି ଶାସନ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପୁରୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇ ଦେ, ଏବଂ ମୋ ଭରସାକୁ ଫେରାଇ ଦେ।” “ପୁତ୍ର, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ରଖିଥିଲି; ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଫେରାଇ ନେବି—ଚିନ୍ତା କରନାହିଁ।” “ମହାବାହୁ, ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରିଛ; ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରିବି।” ଏପରି କହି, ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ରାକ୍ଷସ, ଯଦିଓ ମୋ ପୁତ୍ର; ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ବିରୋଧ କରିଛ, ତୁମେ ନିଷ୍ଫଳ ହେବା। ତୁମେ ମୋ, ତୁମ ପିତା ଏବଂ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ, ତୁମ ଉତ୍ପତି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଯାତୁଧାନ ପ୍ରଜାକୁ ଦେଇବା। କିନ୍ତୁ ସୋମ ଗୋତ୍ରରେ, ତୁମ ଦୁଷ୍ଟତା ରହିବନାହିଁ; ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରଜା ତୁମ ପରି ଅନିୟମିତ ହେବା।” ଏପରି କହି, ରାଜା ଋଷି ପୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ତାପୋବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜା ଯୟାତି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପୁରୁ ମହାଧର୍ମିକ ହୋଇ, କାଶୀ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ନଗରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ଯଦୁ, ରାଜବଂଶରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ, ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ନଗରରେ ହଜାର ଯାତୁଧାନ ପ୍ରଜାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏଭଳି, ଉଶନାସଙ୍କ ଶାପରୁ ଯୟାତି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯାହା ନିମି ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି; ଆମେ ଏହିପରି ଚାଲିବା, ମୃଦୁ ହେବା, ଯେପରି ନୃଗର ପରି ଦୋଷ ନ ହେବା। ଯେତେବେଳେ ରାମ କହୁଥିଲେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଶ୍ରୋତା ଶୁଣୁଥିଲେ, ଏ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ତାରାଗୁଡିକ ଅଧିକ ନଥିଲା; ପୂର୍ବଦିଶା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଲାଲ ହୋଇ, ଏକ ଫୁଲର ରସରୁ ମୁକ୍ତ ଅଉ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୋଷାକ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରଚିତ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଥମ କାବ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏପରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଶୀତ ନ ଥିବା ଏବଂ ଉଷ୍ଣତାରେ ଅପରିଶ୍ରମିତ ଏକ ବସନ୍ତ ରାତି ଆସିଗଲା। ପ୍ରଭାତ ସ୍ଫୁର୍ତି ହୋଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିଜ ପ୍ରାତଃ କ୍ରିୟା କରି, ନଗରବାସୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଲେ। ଏ ସମୟରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଆସି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜା, ତପସ୍ବୀମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ ବିଳମ୍ବ ହେଉଛି।” ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯମୁନା ତୀରରେ ବସୁଥିବା, ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ମହାଋଷିମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।