ଓ ରାମ, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ବାନ୍ଧିଥିବା, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ବାଣ ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର, ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଗୌରବମୟ ଭାବରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ରାମଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଭ କରିଥିବା ଲୋକ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଯିଗଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ମଧ୍ୟଦିଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା; ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସ୍ବୟଂ ନିଜ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସପ୍ତାତିରିକ ସର୍ଗ ଏହିଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ଶାନ୍ତମନ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ମହାନ ବଢ଼ିଆ ଖ୍ୟାତି ସହିତ, ଧନୁଷକୁ ଅପାର ବରୁଣଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ, ବସିଷ୍ଠଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ସେନା ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ପୁତ୍ର ରାଘବକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ରାମ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେ ମନେ କଲେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜେ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ରାଜା ତୁରନ୍ତ ମହାନ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଢୋଲ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ସହରକୁ ଆଗେଇ ଚଲିଲେ। ରାଜପଥ ଚୁନା ଦେଇ ଫୁଲ ଦେଇ ସଜାଯିଥିଲା, ସହରବାସୀ ଶୁଭ ଉପହାର ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ରାଜା ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନସମୂହ ଭରି ଥିଲା, ଦୂରରୁ ନାଗରିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସହରବାସୀ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ସେ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଗୌରବମୟ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ହିମବତ ପାହାଡ଼ ପରି ଭାସି ଥିଲା। ରାଜା ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଘରରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧ ଥିବା କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ସେମାନେ ବଧୁମାନେଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜନୀମାନେ ମଧ୍ୟ; ତାପରେ ସେମାନେ ସୀତା, ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ରାଜନୀମାନେ କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଉପହାର ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଦେବମନ୍ଦିର ଉପାସନା କଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଗର୍ବିତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପତିମାନେ ସହିତ ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଇ, କଳାରେ ଦକ୍ଷ, ଧନ ଓ ମିତ୍ର ସହିତ। ସେମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ— କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ କହିଲେ: "ଏହି କେକୟାର ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର।" "ତୁମ ଶୂର ମାମା ଯୁଧାଜିତ ତୁମକୁ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" ଦଶରଥଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣି, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ— ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ, ଶୂର ବିର ନିଜ ପିତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ନିଜ ମାତାମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଯୁଧାଜିତ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ପାଇ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଶୂର ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଖୁସି ହେଲେ; ଭରତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରହିଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କଲେ। ରାମ ସମସ୍ତ କାମ ଯଥାସମୟରେ କଲେ, ମାତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରିୟା କରି, ଅତ୍ୟଧିକ ସଂଯମ ରଖିଲେ। ସେ ଗୁରୁମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ଯଥାସମୟରେ କଲେ; ଏପରି ଦଶରଥ ଖୁସି ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସତ୍ୟ ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଜନମାଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର ହେଲେ, ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ମାତା ପ୍ରଭୁ ପରି; ସୀତା ସହିତ ଅନେକ ଋତୁ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଥିଲେ, ମନ ସୀତା ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଥିଲା; ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଚୟନ କରିଥିବା ପତ୍ନୀ। ସୀତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭାବାନୁବନ୍ଧ ଦିନକୁ ଦିନ ଉନ୍ମତ୍ତ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୁଇ ଗୁଣା ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ। ହୃଦୟ ହୃଦୟକୁ କଥା କହିଥିବା ପରି ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ହେଉଥିଲା; ବିଶେଷ ଭାବରେ ରାମ ପାଇଁ, ମୈଥିଲୀ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ରୂପରେ ସମ, ସୀତା ଶ୍ରୀର ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସୀତା ସହିତ, ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜକୁମାରୀ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ରାମ ବିଶ୍ନୁ ପରି ଶ୍ରୀରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଭରତ ନିଜ ଭାଇ ସହିତ ନିଜ ମାମାଙ୍କ ସହିତ ଅତି ସମ୍ମାନିତ ଓ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ, ଅଶ୍ୱରାଜଙ୍କ ଆନ୍ତରିକ ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ; ତଥାପି, ଶୂର ଭାଇ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ରାଜା, ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟଧିକ, ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ—କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ପରି ଥିଲେ। ସେମାନେ ଚାରି ପୁତ୍ର, ନରମାଧ୍ୟମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ; ଏହିପରି ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଚାରିଟି ହାତ ଉପଜିଥିବା।