ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ରାମ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଅମର, ମଧୁ ନିଃସ୍ତାରକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ। ଏହି ଧନୁରକୁ ଛୁଇଁବାରେ, ତୁମ ପାଇଁ ସବୁ ଭଲ ହେଉ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଦେବମାନେ ସମେତ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତୁମର ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ସମାନ କେହି ନାହିଁ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁସୂତି, ମୋତେ ତୁମେ ପରାଜିତ କରିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ହେଉ ନାହିଁ—ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ମହାପ୍ରଭୁ।" "ହେ ରାମ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରିଥିବା, ନିର୍ବିକଳଙ୍କ ତୀର ମୁକ୍ତ କର। ତୁମେ ତୀର ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଯିବି।" ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଗୋପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର ମୁକ୍ତ କଲେ। ରାମଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଅର୍ଜିତ ଲୋକ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ଶୀଘ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ମଧ୍ୟଦିଗ ନିର୍ମଳ ହେଲା। ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଧର ରାମଙ୍କୁ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ମାନ୍ୟ କଲେ; ପରିକ୍ରମା କରି, ସେ ନିଜ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ସଂଗ୍ରହର ସତ୍ତରି-ସାତି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହାପରେ, ରାମ ଯିବା ପରେ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଧନୁକୁ ଅପାର ବରୁଣଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ। ସେ ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଋଷିମାନେଠାରେ ନମସ୍କାର କରି, ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ରାମ ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ଚତୁର୍ଦଳ ସେନା ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉ।" ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ରାମ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ଯେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସେ ନିଜେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେ ସେନାକୁ ଆଗେଇ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଓ ଶୀଘ୍ର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଝଣ୍ଡା-ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଢୋଳ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ଚମତ୍କାର। ରାଜପଥ ଜଳ ଛିଟି ରଖାଯାଇଥିଲା, ଫୁଲ ଛିଟି ରଖାଯାଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ, ଶୁଭ ହସ୍ତରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ରାଜା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଭରି ରଖିଥିଲେ, ଦୂରରୁ ପ୍ରଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଶୋଭାବନ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଜପାଳେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ହିମବତ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭାମୟ। ଘରେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବାଧୁମାନେ ଅଭିବାଦନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ଶୀତା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଓ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କୁଶଧ୍ୱଜର ଦୁଇ କନ୍ୟା, ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଓ ଉପହାରରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ରାଜନାରୀମାନେ ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଦେବମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମାନ୍ୟ ଅର୍ହମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ନିଜ ପତିମାନେ ସହିତ ଗୁପ୍ତ ଖୁସି ଉପଭୋଗ କଲେ, ବିବାହ ସଫଳ କରି, ଶସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷ, ଧନ ଓ ମିତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନ। ପୁତ୍ରମାନେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କ ପିତାପ୍ରତି ଚେତନାଶୀଳ ଥିଲେ, ସେବା କରିଥିଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— କୈକେୟୀର ପୁତ୍ର ଭରତ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୁଣ, "ଏହି କେକୟ ରାଜାର ପୁତ୍ର ଏଠାରେ ରହୁଛି, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର।" "ତୁମର ଶୂର ବାପାଘର ଯୁଧାଜିତ ତୁମକୁ ନେବାକୁ ଆସିଛି।" ଦଶରଥଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀର ପୁତ୍ର ଭରତ— ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ, ଶୂର ବିଦାୟ ନେଇ, ପିତା ଓ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ନିଜ ମାତାମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଯୁଧାଜିତ ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନକୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଶୂର ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପିତା ଖୁସି ହେଲେ; ଭରତ ଚାଲିଗଲେ, ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରହିଗଲେ। ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପିତା, ଦେବତା ପରି, ମାନ୍ୟ କଲେ; ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ। ରାମ ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଉଚ୍ଚ ନିୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ଶିକ୍ଷକମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏପରି ଦଶରଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀ ଖୁସି ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ରାମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶୂରତାରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ। ରାମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମବନ୍ତ ହେଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ପରି; ଶୀତା ସହିତ ବହୁ ଋତୁ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ, ମନ ଶୀତାପରେ ଅଟୁଟ; ଶୀତା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଚୟନ କରିଥିବା ପତ୍ନୀ। ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ, ଆସକ୍ତି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା; ଶୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ପତି ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ହୃଦୟ ହୃଦୟକୁ କଥା କହି, ଲୁଚାଇଥିବା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ରାମ ପାଇଁ, ମୈଥିଳୀ, ଜନକର କନ୍ୟା, ଦେବତା ସମାନ ରୂପରେ, ଶୀତା, ଶ୍ରୀର ପରି ଚମକି ଉଠିଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ, ରାଜର୍ଷିର ପୁତ୍ର, ଆସକ୍ତିରେ ଭରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁମାରୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ରାମ ବିଶେଷ ଚମକି ଉଠିଲେ, ଶ୍ରୀରେ ଭରି, ଅମରମାନେର ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ପରି। ଏହିପରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଭରତ ନିଜ ଭାଇ ସହିତ ଏଠାରେ ରହିଲେ, ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନରେ, ମାମା, ଅଶ୍ୱମାନେର ମାମା, ପୁତ୍ର ସମାନ ସ୍ନେହରେ।